NRC kopte deze week dat AI de sollicitatiebrief heeft “vermoord”. Dat is een lekkere zin, maar het echte verhaal zit een laag dieper: onderzoekers van Tilburg University zochten uit wat er gebeurt als sollicitanten massaal ChatGPT inzetten — en de uitkomst is minder eenduidig dan “beter” of “slechter”.
Het experiment: vier promovendi, échte recruiters
Onderzoekers van Tilburg University lieten vier promovendi sollicitatiebrieven schrijven, deels zelf en deels met ChatGPT-3.5. Die brieven gingen vervolgens naar echte recruiters van Philips, PwC, Rabobank en VodafoneZiggo — niet naar studenten in een lab, maar naar mensen die dit dagelijks doen (Bron: CHRO.nl).
Belangrijk om hier meteen bij te zeggen: dit is een experiment met een handvol brieven en een beperkte groep recruiters, geen enquête onder duizenden werkgevers. De kracht zit ‘m niet in de schaal, maar in de opzet — recruiters wisten niet welke brief door wie (of wat) was geschreven.
Beginner-tipTwijfel je of AI je sollicitatiebrief mag “helpen” schrijven? Het UWV zegt: AI mag ondersteunen bij spelling en structuur, maar het schrijfproces zelf blijft van jou.
De uitkomst: nettere brief, geen extra uitnodiging
Twee dingen vielen op. Ten eerste: de AI-brieven waren gemiddeld beter geschreven — minder spelfouten, een strakkere intro en afsluiting. Ten tweede, en dat is het opvallende deel: dat vertaalde zich niet in meer uitnodigingen voor een gesprek. De recruiters konden de AI-brieven bovendien niet beter dan toeval onderscheiden van de door mensen geschreven exemplaren (Bron: HR Praktijk).
De onderzoekers trekken daaruit een ongemakkelijke macro-conclusie: als iedereen zijn brief laat oppoetsen door hetzelfde soort taalmodel, verdwijnen precies de kleine, persoonlijke signalen waarop een recruiter een goede match herkent. Betere brief, individueel gezien. Slechtere arbeidsmarkt, collectief gezien.
GevorderdenDit is een klassiek coördinatieprobleem. Eén sollicitant die AI gebruikt, heeft er voordeel van — een betere brief dan zonder hulp. Zodra iedereen het doet, verdwijnt dat voordeel, en blijft alleen het nadeel over: minder onderscheidend vermogen tussen kandidaten. Individueel rationeel, collectief nadelig.
Een concreet signaal van diezelfde verschraling kwam eerder dit jaar van econoom Jasper Lukkezen, die 177 brieven voor een traineeship analyseerde en daarin herhaaldelijk exact dezelfde, kennelijk AI-gegenereerde zin tegenkwam (Bron: NOS). Stel je een recruiter voor die op een vrijdagmiddag de twintigste brief opent met bijna woordelijk dezelfde openingszin als de vorige negentien — dat is precies het “eenheidsworst”-effect waar Lukkezen voor waarschuwt.
Hoeveel mensen doen dit al
Internationaal onderzoek van Gartner, uitgevoerd tussen 2024 en 2025 onder telkens 2.918 tot 3.290 sollicitanten, vindt dat 39% AI gebruikte tijdens het sollicitatieproces — 50% daarvan specifiek voor de motivatiebrief, 54% voor de cv-tekst. Tegelijk zegt slechts 26% van de ondervraagden te vertrouwen dat AI hen eerlijk beoordeelt, en denkt 52% dat AI hun sollicitatie screent (Bron: Gartner). Sollicitanten gebruiken AI dus volop, maar vertrouwen het systeem er tegelijk niet mee.
Ter vergelijking: productdata van cv-tool Kickresume (1,22 miljoen gebruikers in 2025) laat een heel ander beeld zien — ongeveer de helft gebruikte AI voor de cv-tekst, maar slechts zo’n 4% specifiek voor de motivatiebrief. Dat is geen tegenspraak met de Gartner-cijfers, maar een ander meetinstrument: Kickresume telt daadwerkelijk gebruik binnen één tool, Gartner vraagt sollicitanten zelf terug te kijken op hun hele zoekproces, over alle kanalen heen. Beide cijfers zijn dus waar, ze meten alleen niet hetzelfde.
Dat wantrouwen werkt kennelijk twee kanten op. Uit het Tilburgse onderzoek bleek namelijk ook dat een brief een premie krijgt zodra transparant wordt gemaakt dat die door een mens is geschreven — mits die brief sterk genoeg is. Eerlijkheid over AI-gebruik loont dus niet vanzelf; het is de combinatie van een goede brief én transparantie die telt.
Wat dit voor jou betekent
Voor wie nu zelf solliciteert, is de praktische les niet “gebruik geen AI” — dat schip heeft al lang de haven verlaten. De les is dat een brief die klinkt als elke andere ChatGPT-brief, precies het probleem is dat de Tilburgse onderzoekers blootlegden. Een concreet detail over waarom jij bij dít bedrijf wilt werken, een anekdote die alleen jij kunt vertellen, een zin die niet in de vorige negentien brieven van de recruiter stond — dat is nog altijd waar een mens op selecteert, AI-hulp of niet.
Wat de NRC-kop miste, was niet het punt dat AI iets verandert aan solliciteren. Dat klopt. Het punt is dat de verandering niet in “beter” of “slechter” te vangen is, maar in wat er verdwijnt zodra een instrument dat iedereen tegelijk gebruikt.