Een maand nadat de Académie Goncourt een bestseller van de longlist haalde op verdenking van AI-gebruik, opent in Frankrijk een prijs die precies dat beloont. De Prix Pascal de Littérature IA zoekt romans die een schrijver samen met een taalmodel maakt. Op 20 oktober ging de inschrijving open (Bron: Prix Pascal). Een dag later bevestigde de Canadese uitgever van Thélyson Orélien, de schrijver uit het Goncourt-verhaal, dat er bij zijn roman wel degelijk AI is gebruikt (Bron: ActuaLitté).
Wat is de Prix Pascal?
De prijs is bedoeld voor fictie die een auteur en een AI samen schrijven. De organisatie zegt er nadrukkelijk bij dat het “n’est pas un concours de technologie”: geen technologiewedstrijd (Bron: Prix Pascal). Een jury van vijf schrijvers, critici, uitgevers, filosofen en journalisten beoordeelt de esthetische, verhalende en stilistische kwaliteit. De namen van die juryleden volgen begin november (Bron: Prix Pascal).
Achter de prijs zitten drie ondernemers uit de techwereld: Philippe Rodriguez van overnameadviseur Avolta, Albin Serviant, oud-voorzitter van het tijdschrift Têtu, en Gilles Mentré, die doceert aan Harvard en de Parijse universiteit Paris 1 Panthéon-Sorbonne (Bron: Euronews). De naam verwijst naar Blaise Pascal, de filosoof die in de zeventiende eeuw ook een van de eerste rekenmachines bouwde, de Pascaline (Bron: Journal du Geek).
De regels: openheid in plaats van een verbod
Het opvallendste onderdeel is het technisch dossier. Naast een onuitgegeven Franstalig manuscript van ongeveer 300.000 tekens en een pitch van zo’n 4.000 tekens lever je een verantwoording in: welk taalmodel je gebruikte en met welke prompts of agents. Welke tool het is, is volgens het reglement informatie voor de jury, geen reden om je af te wijzen (Bron: Prix Pascal). ChatGPT, Claude, Gemini en LLaMA zijn allemaal toegestaan (Bron: Euronews).
De jury leest anoniem. Het verhaal moet bovendien iets willen: “utile, ou alerter, ou aider à résoudre d’une façon originale” een ecologisch, sociaal of ethisch vraagstuk (Bron: Archimag). Een ingezonden tekst heet in het jargon van de prijs een iauscrit, een samentrekking van IA en manuscrit.
| Datum | Stap |
|---|---|
| 20 oktober 2026 | Inschrijving open |
| Begin november 2026 | Namen van de vijf juryleden |
| 30 november 2026 | Inschrijving sluit; tien genomineerden |
| Begin december 2026 | Uitreiking en bekendmaking winnaar |
De winnaar krijgt hulp bij publicatie, media-aandacht en volgens de website een geldbedrag, waarvan de hoogte niet is genoemd (Bron: Prix Pascal). Euronews meldt juist dat er geen geldprijs aan vastzit (Bron: Euronews). Over het bedrag is dus nog niets zeker.
Beginner-tip Een taalmodel (LLM) is de techniek achter chatbots als ChatGPT en Claude. Het voorspelt woord voor woord welke tekst logisch volgt. Een “prompt” is de opdracht die je het model geeft. Wie samen met zo’n model een roman schrijft, kan het bijvoorbeeld scènes laten voorstellen, dialogen laten herschrijven of de stijl laten bijschaven.
De Orélien-zaak kreeg een nieuwe wending
De timing is geen toeval. Op 25 september haalde de Académie Goncourt de roman C’était ça ou mourir van de Haïtiaans-Canadese schrijver Thélyson Orélien van de lijst, op verdenking dat een groot deel met AI was geschreven (Bron: ActuaLitté). Wij schreven toen over hoe wankel het bewijs op dat moment nog was.
Op 21 oktober zette Éditions du Boréal uit Québec een punt achter de samenwerking. Een externe deskundige vond in de metadata van werkversies “des traces de balises d’IA”. Hoeveel tekst door AI is geschreven of bewerkt, weet de uitgever niet. Boréal drukt het boek niet meer bij en ziet af van een tweede roman waarvoor al een contract lag (Bron: ActuaLitté). Orélien zelf ontkent het nog altijd:
“Aucune phrase du roman n’a été créée par une machine.” (bron: Thélyson Orélien, via ActuaLitté)
Hij erkent wel dat hij digitale hulpmiddelen gebruikte voor zijn onderzoek. Het boek is in Frankrijk uitgegeven door Grasset, dat zich volgens ActuaLitté nog niet over de Franse editie had uitgesproken. Volgens Edistat waren er op 11 oktober 83.713 exemplaren verkocht (Bron: ActuaLitté).
Frankrijk is niet het enige land met zo’n rel. In mei ontstond ophef rond de winnaar van de Commonwealth Short Story Prize, een schrijver uit Trinidad en Tobago (Bron: WTOP/AP).
Waarom deze prijs schuurt
Euronews noemt het moment van de lancering “problematic, to say the least”, gezien de Orélien-zaak (Bron: Euronews). Verboden is het niet. De Franse wet regelt en verbiedt het schrijven met AI niet (Bron: Euronews). Het gevoelige punt zit in het auteursrecht: dat beschermt in Frankrijk “œuvres de l’esprit”, en voor een tekst die volledig door AI is gemaakt is er nu geen aanwijsbare rechthebbende (Bron: Journal du Geek).
Gevorderden Het technisch dossier lost de lastigste vraag niet op. Een lijst met gebruikte prompts zegt iets over het proces, maar niet hoeveel van de zinnen van de mens zijn. De Goncourt-zaak liet zien dat AI-detectoren bij literaire tekst onbetrouwbaar zijn. De Prix Pascal leunt daarom op wat de schrijver zelf opgeeft, en kan dat net zo min controleren als de Goncourt.
Wat betekent dit voor jou?
Meedoen kan alleen met een Franstalig manuscript, maar je hoeft niet in Frankrijk te wonen (Bron: Prix Pascal). Voor de lezer is de prijs vooral een teken van waar het boekenvak staat. De ene kant trekt een harde grens, zoals de Goncourt. De andere kant vraagt om openheid: vertel welk model je gebruikte en laat het werk daarna voor zichzelf spreken. Die harde lijn zag je eerder ook bij Wikipedia, dat AI-geschreven artikelen weert.
Hoe Nederlandse en Vlaamse prijzen hiermee omgaan, is nog onderbelicht. Koop je de komende tijd een roman, dan is de kans groot dat die vraag ook hier op tafel komt: niet of er AI in het schrijfproces zat, maar of de schrijver het je verteld heeft.