Type de kop van een artikel in ChatGPT, plak het webadres erachter, en je krijgt 88 woorden aan originele tekst terug. Dat is volgens de aanklacht die The Seattle Times en Newsday op vrijdag 4 september indienden precies wat er gebeurde met verslaggeving waarvoor de Seattle Times een Pulitzer won: het onderzoek naar de crashes met de Boeing 737 MAX (Bron: GeekWire). De twee kranten slepen OpenAI en Microsoft voor de rechter in Manhattan.
Wat staat er in de aanklacht?
De kern is de beschuldiging dat OpenAI en Microsoft honderdduizenden artikelen van beide kranten hebben binnengehaald, betaalmuren omzeilden en de gebruiksvoorwaarden van de sites negeerden, om er AI-modellen mee te trainen. Dat materiaal zit volgens de kranten in de datasets achter ChatGPT, Microsoft Copilot en de AI-antwoorden van Bing.
De aanklacht kiest een beeld dat blijft hangen: “Als een slang die zijn eigen staart opeet” — generatieve AI die is getraind op moeizaam onderzochte, dure journalistiek dreigt precies die redacties kapot te maken, doordat ze er met AI-gegenereerde vervangende content rechtstreeks mee concurreert. De kranten eisen schadevergoeding én vernietiging van de trainingsdata en de modellen die met hun werk zijn gebouwd.
Beginner-tip“trainingsdata” is het materiaal waarmee een AI-model heeft leren schrijven. Zit jouw tekst daarin, dan ligt hij er niet als kopie in; hij is verwerkt in de patronen die het model gebruikt. Dat verschil is precies waar deze rechtszaken over gaan. Hoe ver AI-bedrijven gaan om aan legaal materiaal te komen, lieten we eerder zien inAI-bedrijven kopen en versnipperen oude boeken.
Waarom die 88 woorden ertoe doen
AI-bedrijven verdedigen zich meestal met het argument dat een model geen kopieerapparaat is, maar patronen leert. Een letterlijke passage van 88 woorden ondermijnt dat verhaal — zeker als de prompt niets meer bevatte dan de kop en de URL. De gebruiker leverde de tekst dus niet aan; het model haalde hem ergens vandaan.
Dat is dezelfde bewijsvorm die The New York Times in 2023 gebruikte tegen dezelfde twee bedrijven. Voor een rechter is het het verschil tussen “een model heeft van jouw werk geleerd” en “een model geeft jouw werk terug”.
Dezelfde vraag — mag een AI-bedrijf jouw materiaal gebruiken zonder te vragen — speelt inmiddels ver buiten de journalistiek. Zo kwam Twitch in botsing met streamers over het trainen van AI op hun uitzendingen, en werken Nederland en Denemarken aan wetgeving over eigendom van je eigen stem en gezicht.
De ongemakkelijke kant: de krant klaagt zijn eigen geldschieters aan
Hier wordt het rommelig. Microsoft Philanthropies financiert journalistieke projecten van de Seattle Times. En in 2024 zetten Microsoft en OpenAI samen een AI-beurs van 10 miljoen dollar op bij het Lenfest Institute, waar zowel de Seattle Times als Newsday bij de eerste deelnemende redacties zat. De krant zegt zijn redactionele onafhankelijkheid te hebben behouden.
CEO Alan Fisco, die op 1 januari aantrad, schreef in een memo aan de redactie dat de stap niet makkelijk was: de krant voelt zich gedwongen content te verdedigen waar jaarlijks miljoenen aan wordt uitgegeven, tegen gebruik zonder toestemming of vergoeding. Microsoft liet weten verrast te zijn en bereid te blijven om over een oplossing te praten.
GevorderdenDit is niet alleen ongemak. Het laat zien hoe de markt zich splitst. OpenAI heeft licentiedeals gesloten met meer dan tien uitgevers, waaronder The Associated Press, News Corp en Axel Springer; van drie van die deals overstijgen de openbaar gemaakte bedragen samen 300 miljoen dollar, aldus de aanklacht. Wie geen deal krijgt of wil, houdt alleen de rechtsgang over.
Wat er deze week nog meer gebeurde
De timing is geen toeval. In de gebundelde zaak rond The New York Times — waar ook de New York Daily News, Ziff Davis en het Center for Investigative Reporting in zitten — vroegen op dezelfde vrijdag zowel de uitgevers als OpenAI en Microsoft om een uitspraak zonder volledig proces.
En eerder die week diende het Amerikaanse ministerie van Justitie een stuk in dat de kant van Microsoft en OpenAI kiest, met als argument dat een overwinning voor de uitgevers de Amerikaanse AI-ontwikkeling zou afremmen. Dat is een zwaar politiek gewicht in een civiele zaak.
Wat dit voor jou als lezer betekent
Deze zaken bepalen wie er straks nog nieuws maakt. De vraag is niet of AI nieuws mag samenvatten, maar of de redactie die het uitzoekwerk deed daar iets voor terugkrijgt. Valt dat weg, dan verdwijnt op termijn de bron waar de samenvatting op leunt — inclusief het soort onderzoek dat een Pulitzer oplevert.
In Nederland speelt dezelfde vraag, alleen zonder rechtszaak van deze omvang. Wat je hier wel al merkt: AI-antwoorden bovenaan de zoekresultaten, en Nederlandse redacties die zoeken naar afspraken met AI-bedrijven. Hoe de Amerikaanse rechter beslist, bepaalt mede hoe stevig die Nederlandse onderhandelingspositie is. Niet alleen nieuws is inzet: eind augustus klaagden 35 muziekuitgevers Anthropic aan om songteksten, zie Anthropic aangeklaagd om muziek.
Wil je de langere lijn volgen, dan houden we die bij in ons dossier over OpenAI en ChatGPT.