Dit is de stad waar OpenAI en Anthropic hun hoofdkantoor hebben. Toch stemde de Board of Supervisors van San Francisco op dinsdag 6 oktober unaniem voor een stop op nieuwe datacenters (Bron: The San Francisco Standard). Aan de overkant van de baai deed Oakland dezelfde avond hetzelfde. In augustus schreven we over een township in Michigan dat datacenters weert via de stroomkabel. Twee maanden later is het geen lokale eigenaardigheid meer.
Wat San Francisco en Oakland besloten
San Francisco pauzeert 45 dagen alle goedkeuringen voor nieuwe datacenters en uitbreidingen. In die tijd onderzoekt de stad de gevolgen voor energie, water, luchtkwaliteit en omliggende wijken, en moet ze eerst vastleggen wat een datacenter eigenlijk is. De pauze kan doorlopen tot 22 maanden (Bron: The San Francisco Standard). Indiener Shamann Walton vertegenwoordigt Bayview, een wijk met twee van de zes datacenterlocaties van de stad en een lange geschiedenis van industriële vervuiling.
Oakland stemde 7-0 voor een eigen pauze van 45 dagen. Raadslid Carroll Fife stoorde zich onder meer aan ontwikkelaars die met geheimhoudingsverklaringen werken (Bron: KTVU). In de regio hadden Oakley, Richmond en Gilroy al zo’n stop, en Hayward overweegt er een (Bron: The San Francisco Standard).
Beginner-tip Een moratorium sluit niets. Bestaande datacenters draaien gewoon door. Het is een tijdelijke stop op nieuwe vergunningen, zodat een gemeente eerst regels kan maken. Juist daarom is het zo’n populair middel: het is snel en juridisch relatief veilig.
Memphis: de stad van xAI
In Memphis ligt het gevoeliger. Daar staat Colossus, de supercomputer van Elon Musks xAI, en het bedrijf bouwt verder. Raadslid JB Smiley Jr. stelde een moratorium van twaalf maanden voor, waarbij bestaande datacenters alleen zijn uitgezonderd zolang ze niet uitbreiden (Bron: Action News 5).
Op 6 oktober kwam het niet tot een besluit. Na een rumoerige vergadering stemde de raad met 7-5 om de beslissing uit te stellen tot 20 oktober, voor de tweede keer (Bron: Memphis Flyer). Raadslid Jerri Green, die tegen uitstel stemde, noemde het “kick the can down the road”. Bewonersgroepen wijzen al langer op het waterverbruik uit de lokale drinkwaterbron en op gasturbines waarvoor geen vergunning zou zijn (Bron: Hoodline).
Ten zuiden van San Francisco is Los Angeles County nog een stap verder in gedachten: daar ligt een voorstel om grootschalige AI-datacenters in alle zones van het buitengebied te verbieden. Dat voorstel is op 6 oktober wel teruggestuurd voor aanpassing (Bron: MyNewsLA).
Amazon telt honderd stops en opent de portemonnee
De techsector voelt de tegenwind. Op 2 oktober schreef AWS-topman Matt Garman: “Right now there are over 100 data center moratoriums being considered across the country” (Bron: Amazon). Dat is Amazons eigen telling. Het antwoord van het bedrijf: ruim 1 miljard dollar extra over vijf jaar voor opleidingen, energiebesparing in woningen en lokale projecten. Amazon zegt ook geen geheimhoudingsverklaringen meer te gebruiken met overheden, en belooft dat de stroomprijs die het betaalt de netverzwaring dekt, zodat de rekening van omwonenden niet stijgt.
De brancheorganisatie Data Center Coalition reageerde op een voorgestelde stop in Chicago dat zo’n moratorium het signaal geeft dat een stad “closed for business” is (Bron: Axios).
Gevorderden Het verschil tussen een moratorium op bouw en een stop op nutsvoorzieningen is juridisch belangrijk. Een bouwstop raakt het bestemmingsplan en daarmee rechten van grondeigenaren; een stop op water of stroom ligt dichter bij de eigen taken van een gemeente of nutsbedrijf. Daarom kiezen steeds meer plaatsen voor de tweede route, of combineren ze beide.
Wat Amerikanen ervan vinden
De stemmingen volgen de publieke opinie. In een telefonische Gallup-peiling van maart (1.000 volwassenen) was 71% tegen een AI-datacenter in de eigen omgeving, waarvan 48% sterk. Ter vergelijking: tegen een kerncentrale was 53% (Bron: Gallup).
Pew ondervroeg deze zomer ruim 10.500 Amerikanen. Inmiddels vindt 54% datacenters vooral slecht voor het milieu, tegen 39% in januari, en 50% vreest voor de eigen energierekening (Bron: Pew Research Center). Opvallend genoeg zegt maar 35% er “a lot” over gehoord te hebben. De weerstand groeit dus sneller dan de kennis, wat Amazons klacht over “misinformation” verklaart, maar niet weerlegt.
En in Nederland?
Hier is de discussie ouder. Sinds 1 januari 2024 mogen nieuwe hyperscale datacenters, groter dan 10 hectare en vanaf 70 megawatt, alleen nog in Eemshaven en bij Middenmeer (Bron: Staatsblad 2023, 492). Projecten die al vergund waren vallen erbuiten, en wie per gebouw vergunt, blijft onder de grens. Datacenters gebruikten in 2024 4,6% van alle Nederlandse elektriciteit (Bron: CBS). Hoeveel water ze verbruiken is grotendeels onbekend: uit onderzoek van Trouw en Lighthouse Reports bleek eind september dat van ongeveer driekwart van de grotere datacenters het verbruik niet openbaar is (Bron: Trouw).
De rem die hier het hardst werkt is netcongestie: wie geen aansluiting krijgt, bouwt niet. Tegelijk zet het kabinet zelf in op rekenkracht, met de AI-fabriek in Groningen. Over het waterverbruik van AI-chips schreven we bij Nvidia’s datacenters.
Voor jou als lezer is de les uit Amerika vooral een vraag die je straks ook in je eigen gemeente kunt stellen: wie betaalt de netverzwaring, hoeveel water gaat erdoorheen, en hoeveel banen levert het op? San Francisco wil dat eerst weten voordat het ja zegt. Over 45 dagen zien we wat het antwoord is.