Stel je voor dat je ‘s ochtends je app opent om te gaan rijden en er staat: account gedeactiveerd. Geen naam van een beoordelaar, geen telefoonnummer, geen uitleg die verder gaat dan een verwijzing naar “verdacht gedrag”. Voor een groep Uber-chauffeurs was dat de realiteit. De Autoriteit Persoonsgegevens (AP) legde het bedrijf daarvoor op 21 augustus 2026 een boete op van bijna 825 miljoen euro (Bron: Autoriteit Persoonsgegevens).
Update 25 september 2026 Aangevuld en gecorrigeerd op basis van het besluit zoals de AP het toelicht: Uber deactiveerde accounts niet alleen bij een fraudevermoeden maar ook bij te lage klantbeoordelingen, soms permanent; de zaak begon bij 171 Franse chauffeurs; en dit is de vierde AP-boete voor Uber, na 600.000 euro (2018), 10 miljoen (2023) en 290 miljoen (2024). Ook staat er nu dat de AP nog niet formeel is aangewezen als toezichthouder op de AI-verordening, en hoe het Europese Hof artikel 22 in 2023 ruimer uitlegde.
Wat Uber deed
Tussen 2018 en 2022 deactiveerde Uber automatisch accounts van chauffeurs bij een vermoeden van fraude, bijvoorbeeld omdat de software oordeelde dat ze onnodig omreden om meer te verdienen, of bij te lage klantbeoordelingen. Meestal ging het om een tijdelijke blokkade, bij aanhoudend lage beoordelingen om een permanente. Zolang het account dicht zat, verdienden ze via Uber niets. Een mens keek er niet naar, en de chauffeurs werden er niet goed over geïnformeerd (Bron: NOS).
De zaak begon bij 171 Franse chauffeurs, die aanklopten bij mensenrechtenorganisatie Ligue des droits de l’Homme; die diende namens hen een klacht in bij de Franse toezichthouder CNIL. De zaak belandde in Nederland omdat het Europese hoofdkantoor van Uber in Amsterdam staat — de AP is daarmee de leidende toezichthouder voor heel Europa.
Uber heeft die praktijk inmiddels gestaakt, stelt de AP, en gaat in beroep. “We zijn het fundamenteel oneens met dit besluit en vinden de hoogte van de boete disproportioneel”, laat het bedrijf weten. Uber zegt daarbij dat er tegenwoordig wél mensen bij dit soort beslissingen betrokken zijn, en dat chauffeurs bezwaar kunnen maken.
Let op De boete staat nog niet vast. Beroepsprocedures rond privacyboetes duren jaren en bedragen worden geregeld naar beneden bijgesteld. Wat wél vaststaat is de norm die de AP hier toepast.
Waar het juridisch om draait
Niet om AI, strikt genomen. Om artikel 22 van de AVG, de bepaling die zegt dat je niet mag worden onderworpen aan een besluit dat uitsluitend op geautomatiseerde verwerking berust en dat je in aanzienlijke mate treft.
De drie eisen die daaruit volgen zijn simpel te onthouden:
| Eis | Wat het betekent |
|---|---|
| Menselijke tussenkomst | Een bevoegd persoon beoordeelt de zaak en kan het systeem overrulen |
| Transparantie | De betrokkene weet dat er geautomatiseerd wordt besloten, en op welke gronden |
| Bezwaarrecht | De betrokkene kan het besluit aanvechten en zijn kant van het verhaal geven |
Het woord dat in de praktijk het meeste werk doet is betekenisvol. Een medewerker die een lijst met tweehonderd geflagde accounts afvinkt is geen menselijke tussenkomst; die is een doorgeefluik. Toezichthouders kijken naar de vraag of iemand daadwerkelijk anders had kunnen beslissen. Californië legde dat principe eind september 2026 vast voor ontslag: een systeem mag daar niet in zijn eentje iemand ontslaan, zoals je leest in ons overzicht van de AI-ontslagen van oktober.
Beginner-tip De AVG is de Europese privacywet die sinds 2018 geldt. Je hoeft geen jurist te zijn om artikel 22 te begrijpen: het zegt dat een computer niet in zijn eentje over je hoofd mag beslissen als het ergens over gaat. Meer termen staan in ons begrippenoverzicht.
Waarom de hoogte opvalt
825 miljoen euro is de op een na hoogste boete ooit voor het overtreden van Europese privacy- en dataregels. Alleen Meta kreeg er een hogere: 1,2 miljard euro, opgelegd door de Ierse toezichthouder wegens het doorsturen van Europese Facebook-gegevens naar de Verenigde Staten.
Voor Uber is het bovendien niet de eerste. In augustus 2024 kreeg het bedrijf al 290 miljoen euro van dezelfde AP, toen wegens het doorgeven van chauffeursgegevens naar de VS. Daarvoor kreeg Uber van de AP al 600.000 euro (2018) en 10 miljoen euro (2023) opgelegd, dus dit is de vierde AP-boete. Tegen de boetes uit 2023 en 2024 procedeert Uber nog. Er tekent zich een patroon af waarin Uber de AP tegenkomt op precies de plek waar het zijn platform bestuurt: de data over chauffeurs.
Houdt de boete stand, dan gaat het geld naar de Nederlandse schatkist. Dat is ongeveer 45 euro per inwoner — een eenmalige meevaller waar geen enkele begroting op durft te rekenen.
Wat dit betekent voor jou
De meeste lezers rijden geen Uber. Maar de logica van “het systeem heeft besloten” duikt op steeds meer plekken op waar het over je geld of je werk gaat. Een verzekeraar die je claim automatisch afwijst. Een bank die een transactie blokkeert. Een platform dat je verkopersaccount sluit vlak voor de drukste maand. Een uitzendbureau waarvan de software je cv nooit aan een mens laat zien.
In al die gevallen geeft artikel 22 je drie dingen: het recht om te weten dat er geautomatiseerd is besloten, het recht op een mens die er echt naar kijkt, en het recht om bezwaar te maken. Die rechten activeer je door ze op te vragen. Hoe dat bij een sollicitatie werkt, staat in afgewezen door AI: mag een algoritme je sollicitatie weigeren?, en voor leningen in ons stuk over AI en je kredietscore. Vraag schriftelijk om de menselijke heroverweging en om de gronden van het besluit — dat is geen gunst, dat is een wettelijke verplichting van de tegenpartij.
Gevorderden De scheidslijn zit niet bij “gebruikt het bedrijf AI”, maar bij “berust het besluit uitsluitend op geautomatiseerde verwerking”. Een organisatie die een risicoscore laat berekenen en die score vervolgens aan een beoordelaar geeft die echt zelfstandig beslist, valt in beginsel buiten artikel 22. Maar het Europese Hof oordeelde op 7 december 2023 in de SCHUFA-zaak (C-634/21) dat ook de score zelf een geautomatiseerd besluit is als het besluit ‘hoofdzakelijk’ van die score afhangt (Bron: EUR-Lex). Precies daarom is de kwaliteit van die menselijke stap het echte strijdpunt in dit soort zaken, niet het model erachter.
De handhaving trekt aan. De AP en de RDI zijn beoogd als coördinerende toezichthouders voor de EU AI Act in Nederland, al is de Uitvoeringswet die dat moet regelen nog geen wet. De verplichtingen uit die verordening komen de komende jaren gefaseerd binnen, bovenop de AVG. Voor organisaties betekent dat: twee regimes tegelijk. Voor jou als burger betekent het vooral dat het loont om te vragen wie er nu eigenlijk heeft besloten.