AI-agents doen al op grote schaal zelf betalingen, alleen merk je er als consument niets van. Blockchain-analist Chainalysis telde op het Base-netwerk in totaal ruim 138 miljoen betalingen via x402, een protocol waarmee software zonder menselijke tussenkomst kan afrekenen (Bron: Chainalysis). Het cijfer staat in het rapport over cryptogebruik in Noord-Amerika dat Chainalysis op 14 oktober publiceerde. Nederlandse cryptosite Newsbit kopte dat “Amerika ver voorop loopt”. Dat klopt deels. Wat staat er echt in, en wat heb jij eraan?
Wat x402 is
Een AI-agent is een AI-systeem dat zelf stappen zet om een taak af te ronden. Zo’n agent loopt soms tegen een betaalmuur aan: een databron, een zoekdienst of een ander AI-model dat geld vraagt per opvraging. Daar is x402 voor bedacht. Coinbase publiceerde het protocol in mei 2025 (Bron: Chainalysis).
De naam komt van webstatuscode 402, “Payment Required”, die al sinds de beginjaren van het web bestaat maar nooit echt gebruikt werd. Het werkt zo: de agent vraagt iets op, de dienst antwoordt met een 402 en de betaalvoorwaarden, de agent betaalt met zijn digitale portemonnee en vraagt het opnieuw. Na controle van de betaling levert de dienst (Bron: Coinbase Developer Platform). Er komt geen formulier, geen inlogscherm en geen mens aan te pas.
Beginner-tip Betaald wordt meestal met stablecoins: digitale munten waarvan de waarde aan de dollar vastzit. Daardoor schommelt het bedrag niet zoals bij bitcoin.
Vooral centen, geen grote aankopen
Het opvallendste cijfer gaat over de bedragen. Ruim 87 procent van de x402-betalingen ligt tussen een honderdste cent en tien cent, en de meest voorkomende betaling ligt tussen één en tien cent (Bron: Chainalysis). Agents kopen dus geen vliegtickets. Ze betalen per opvraging voor kleine diensten.
Volgens Chainalysis zijn informatiediensten de vaste klanten: code laten nakijken, financiële data, en data- en zoekdiensten via een API. Rekenkracht van AI-modellen is een van de grootste categorieën. Daarnaast gaat er geld naar gaming, het uitgeven van nieuwe tokens en gokken (Bron: Chainalysis).
Het gebruik wordt ook vaster. De mediane tijd tussen het vullen van een agent-portemonnee en de eerste betaling zakte van 73 dagen eind 2025 naar 18 minuten in het derde kwartaal van 2026. Het aandeel portemonnees dat binnen een uur na het vullen al betaalt, steeg van 4 naar 67 procent (Bron: Chainalysis).
Loopt Amerika echt ver voorop?
Gedeeltelijk. De VS zijn goed voor 30 procent van de betalingen van agents aan diensten die Chainalysis aan een land kon koppelen (Bron: Chainalysis). Dat is het grootste aandeel, maar geen meerderheid. Bij betalingen voor het gebruik van AI-modellen domineren Amerikaanse portemonnees wel, met 88,1 procent. Bij data- en zoekdiensten is dat 23,2 procent. En bij betalingen aan diensten voor beveiliging en code-analyse komt zo’n 90 procent juist van Chinese portemonnees (Bron: Chainalysis).
Chainalysis waarschuwt zelf dat die landenverdeling een schatting is met de eigen methode. En de teller van 138 miljoen is cumulatief en geldt voor één netwerk, Base. Een totaal over alle blockchains geeft het rapport niet.
Gevorderden In juni schreef Chainalysis dat de eerste 100 miljoen x402-betalingen voor een groot deel werden aangejaagd door één memecoin, PING, en dat de groei in het eerste kwartaal van 2026 afvlakte (Bron: Chainalysis). Het nieuwe rapport legt de nadruk op terugkerend gebruik. Of dat blijvend is, moet nog blijken.
Wat jij ervan merkt
Voorlopig niets direct. Je eigen AI-assistent betaalt niet met crypto, en in Europa is de dollar-stablecoin dominant: euro-stablecoins zijn goed voor 0,45 procent van het orderboekvolume in stablecoins (Bron: Chainalysis).
Toch is het goed om te weten dat er twee routes ontstaan voor een agent die betaalt. De ene loopt via banken en creditcards. Die zie je in Nederland: op 30 april deden Mastercard en Rabobank de eerste Nederlandse betaling door een AI-agent (Bron: Emerce), en in juni volgde ING. Hoe die proeven werken en welke veiligheidsregels gelden, lees je in ons stuk over AI-agents die voor je betalen. De andere route is x402: kleine bedragen, crypto, tussen machines onderling. Daar ontstaat nu al een economie van centen die je nooit op je bankafschrift ziet.
Gaat een dienst die jij gebruikt straks agents inzetten die zelf data inkopen, dan betaal jij die kosten indirect via je abonnement. Vraag bij elke AI-dienst die namens jou mag handelen daarom wat hij mag uitgeven, en waar je dat terugziet.