Deepfakes van overleden mensen: waarom nabestaanden 'stop' zeggen

AI-video’s van overleden mensen kwetsen nabestaanden omdat iemand die zich niet meer kan verweren woorden en gebaren krijgt die hij nooit had. Zelda Williams, dochter van de in 2014 overleden acteur Robin Williams, vroeg begin oktober 2025 op Instagram om ermee te stoppen. “Please, just stop sending me AI videos of Dad”, schreef ze (Bron: Euronews).

Haar bericht werd een symbool voor een breder ongemak. Nu iedereen met een app in een paar minuten een overtuigende video kan maken, vult het internet zich met goedkope AI-content. Voor bekende overledenen betekent dat een eindeloze stroom nepoptredens, waar hun families niets over te zeggen lijken te hebben. Dat laatste klopt niet helemaal: ook in Nederland en de EU gelden regels.

Beginner-tipEen deepfake is een met AI gemaakte video, foto of stem die een bestaand persoon nabootst. De techniek zelf is neutraal: een museum kan er een historische figuur mee laten vertellen, met toestemming. Het wordt een probleem zonder toestemming, en zeker als het beeld iemand dingen laat doen die hij nooit zou doen.

Wat Zelda Williams precies zei

Williams reageerde op een golf video’s van overleden beroemdheden die rond de lancering van OpenAI’s videogenerator Sora 2 over sociale media rolde. Ze noemde het “horrible TikTok slop” en schreef dat mensen “de levens van mensen reduceren tot ‘dit lijkt en klinkt er een beetje op, dus dat is genoeg’”. Haar hardste zin:

“Je maakt geen kunst, je maakt walgelijke, overbewerkte hotdogs van de levens van mensen.”

(bron: Zelda Williams op Instagram, oktober 2025, via Euronews; origineel: “You’re not making art, you’re making disgusting, over-processed hotdogs out of the lives of human beings.”)

Ze stond niet alleen. Bernice King, dochter van Martin Luther King Jr., vroeg op X hetzelfde: “Please stop.” Op 16 oktober 2025 maakten OpenAI en de nalatenschap van King samen bekend dat AI-video’s van King in Sora werden geblokkeerd, na wat ze “respectloze afbeeldingen” noemden (Bron: NPR). OpenAI zei de beveiliging rond historische figuren te versterken.

Waarom dit meer is dan smaak

AI-slop is de spotnaam voor content die in bulk wordt gemaakt om aandacht te trekken, zonder dat er iemand over heeft nagedacht. Meestal is dat vooral irritant: een feed vol gladde plaatjes, een LinkedIn-tijdlijn vol generieke posts (dat platform gaf gebruikers er in 2026 zelfs een meldknop voor). Bij overleden mensen komt er iets bij. Wie nog leeft, kan een nepvideo tegenspreken. Een overledene kan dat niet, en de familie ziet een vader of moeder terug in scènes die nooit gebeurd zijn.

Daar komt de schaal bij. Eén verkeerd geplaatste foto kun je laten verwijderen. Honderden varianten van dezelfde nepvideo, gemaakt door onbekenden op verschillende platforms, niet. Aan de bovenkant van dezelfde discussie staat AI-actrice Tilly Norwood, die volgens acteursvakbond SAG-AFTRA is getraind op het werk van professionals zonder toestemming of vergoeding.

Wat de wet regelt

Nederland: het portretrecht. De Auteurswet beschermt mensen tegen het openbaar maken van hun portret als ze daar een redelijk belang tegen hebben. Na het overlijden kunnen nabestaanden zich op dat belang beroepen (Bron: Auteurswet art. 21). Een video die iemand belachelijk maakt of in een kwaad daglicht zet, is een voor de hand liggend voorbeeld. Hoe rechters dit toepassen op AI-video’s die iemand volledig nabootsen, is nog weinig getest.

Europa: melden dat het nep is. Sinds 2 augustus 2026 geldt artikel 50 van de Europese AI-verordening. Wie een AI-systeem gebruikt om een deepfake te maken en te verspreiden, moet melden dat het beeld kunstmatig is gemaakt; voor duidelijk artistiek of satirisch werk geldt een lichtere vorm van die plicht (Bron: EUR-Lex). De plicht geldt voor gebruik in een beroepsmatige context, niet voor puur privégebruik. Een verbod is het dus niet, maar een bedrijf of maker die een nepvideo als echt presenteert, overtreedt de regel. Wat de AI-verordening verder regelt, lees je in EU AI Act uitgelegd. Hetzelfde artikel verplicht ook chatbots om te melden dat ze AI zijn.

GevorderdenHet portretrecht is geschreven voor foto’s en schilderijen, maar het draait om een afbeelding waarin iemand herkenbaar is. Er zijn ook andere routes, zoals onrechtmatige daad bij smaad of misleiding, en de AVG als een levende persoon wordt nagebootst. Denemarken werkt aan een wetswijziging die mensen een soort auteursrecht op hun eigen gezicht en stem geeft. De Europese Commissie uitte daar in maart 2026 bezwaren tegen (Bron: ICTRecht), en een definitieve aanneming hebben we tot 1 oktober 2026 niet kunnen vaststellen.

Wat je zelf kunt doen

Als kijker heb je meer invloed dan het lijkt, omdat aandacht de brandstof van AI-slop is. Deel een video van een overleden bekendheid niet door voordat je weet waar hij vandaan komt. Kijk of er een label of watermerk op staat, en zoek of het fragment ook bij een betrouwbare bron te vinden is. Hoe je dat aanpakt, staat in Deepfakes herkennen in 2026.

GevorderdenArtikel 50 verdeelt de plicht over twee rollen. De aanbieder van een AI-generator moet de output machineleesbaar markeren, bijvoorbeeld met een onzichtbaar watermerk of metadata (lid 2). Wie de deepfake beroepsmatig verspreidt, moet zichtbaar melden dat hij nep is (lid 4). Zo’n markering overleeft lang niet altijd een schermopname of een nieuwe compressieronde, dus een ontbrekend label bewijst niet dat een video echt is. Ook detectiesoftware is geen garantie; zieDeepfake-detectie in de fotojournalistiek.

Zie je een kwetsende nepvideo van iemand uit je eigen omgeving? Meld hem bij het platform, bewaar een schermopname met datum en link, en schakel bij ernstige gevallen juridische hulp in.

Stand van zaken, bijgewerkt 1 oktober 2026