De schietpartij op de campus van Brown University, 13 december 2025, kostte twee studenten het leven en verwondde er negen. Onder de doden: een studente die dagen eerder nog bij economieprofessor Roberto Serrano op kantoor zat met de vraag of hij haar studieadviseur wilde worden. Twee van zijn eigen studenten vochten wekenlang voor hun leven.
In die rouw nam Serrano een besluit dat hij in 34 jaar aan Brown nooit had genomen: zijn vak ECON 1170 (wiskundige economie voor gevorderden) kreeg een tussentijds thuistentamen. Hij deed het uit compassie voor studenten die de campus nauwelijks nog op durfden.
Wat hij ervoor terugkreeg, was volgens Fortune het grootste bekende AI-fraudegeval in de geschiedenis van de Ivy League.
Update 25 september 2026Brown reageerde na publicatie wel: woordvoerder Brian Clark zei op 8 juli 2026 tegenInside Higher Eddat Serrano de voor het Academic Code-comité benodigde gegevens per student nog niet had aangeleverd. De passage “Brown reageerde niet op vragen van Fortune” is daarom aangepast; Fortune voegde later zelf een verklaring van Brown toe.
Wat de cijfers zeggen
Van de 86 studenten die het thuistentamen van 5 maart maakten, scoorden er 40 een perfecte 100. Het klassegemiddelde: 96 van de 100 punten. In eerdere jaren schommelde dat tussen de 65 en 80, en dit tentamen was bewust móéilijker dan normaal (Bron: Fortune).
Serrano’s nakijkteam deed vervolgens iets simpels: het voerde de tentamenvragen zelf in ChatGPT in. Het model produceerde voor één probleem een omslachtige redenering waar een veel eleganter bewijs bestaat — en precies die omslachtige redenering stond in tientallen ingeleverde tentamens.
Serrano besloot het thuistentamen niet ongeldig te verklaren, maar kondigde aan dat het eindtentamen op locatie zou zijn. Als de verdelingen niet op elkaar leken, zou alleen het eindtentamen tellen. Na zijn confrontatie in de collegezaal — “waarom zit je op een universiteit als je weigert te leren?” — verlieten 27 studenten de cursus. Tweeëntwintig van hen hadden een perfecte score op het thuistentamen.
Bij het eindtentamen kwamen 59 studenten opdagen. Negentien zakten. Het gemiddelde: 48 van de 100, veruit het laagste in de cursusgeschiedenis. “Het empirische bewijs van fraude is overweldigend,” zei Serrano tegen Fortune.
Beginner-tipEen thuistentamen is niet hetzelfde als een open-boek-tentamen met AI. De afspraak is dat je de stof zelf beheerst, ook zonder begeleider in de buurt. Wie AI laat invullen, ontneemt zichzelf de kans om te leren en merkt dat pas als het te laat is. Hoe je AI wél goed inzet bij het studeren, lees je inAI als studiehulp: zo leer je mét AI in plaats van te spieken.
De universiteit zweeg, en reageerde toen toch
Serrano stuurde zijn bewijsmateriaal naar de decaan en de provost van Brown. Aanvankelijk reageerde geen van beiden. Na escalatie naar het Academic Code Committee kreeg hij volgens eigen zeggen een briefje waarin het geval “een wake-up call” heette. De provost zweeg volgens Serrano ook eind juni nog.
Na de publicaties kwam Brown wel met een reactie. Woordvoerder Brian Clark liet Fortune weten dat de universiteit haar academische code opnieuw bekijkt met het oog op generatieve AI, en zei tegen Inside Higher Ed dat Serrano de gegevens die het comité nodig heeft om de zaken formeel te behandelen nog niet had aangeleverd. Serrano zegt dat het comité hem pas na zijn publieke verhaal vroeg om per verdachte student een aparte klacht in te dienen, en noemt die reactie ontoereikend.
Het aanvankelijke zwijgen steekt bij een man met Serrano’s statuur. Hij bekleedt een van de meest prestigieuze leerstoelen van Brown, is redacteur van het toonaangevende vakblad Games and Economic Behavior en ontving in 2024 de Spaanse Koningsprijs voor de Economie. Zijn vakgebied is nota bene speltheorie — de economie van prikkels en strategisch gedrag, ofwel: precies wat er gebeurt als studenten afwegen of spieken loont. “In mijn bescheiden mening is stilte de slechtste behandeling van dit probleem,” zei hij.
Niet alleen informatica, niet alleen Amerika
De neiging om AI-fraude te zien als een probleem van bèta’s of Amerikanen klopt niet met de cijfers. Serrano’s cursus is economie: statistiek, wiskundige modellen, formeel redeneren. Precies de stof met gesloten vragen en cijfermatige antwoorden: het type opgave dat een taalmodel in seconden oplost.
In Nederland controleerde de Christelijke Hogeschool Ede in 2026 een complete afstudeerlichting na één geval van AI-fraude. Aan UC Berkeley zakte in het voorjaar van 2026 ruim een derde van de eerstejaars informatica-studenten — ook daar wezen docenten naar AI-spieken. En Princeton stemde in mei 2026 voor het afschaffen van zijn 133 jaar oude erecode-traditie van onbewaakte tentamens: sinds 1 juli 2026 zit er in elke tentamenzaal een surveillant (Bron: The Daily Princetonian).
De schaal is inmiddels meetbaar: 57% van de Amerikaanse studenten zegt wekelijks AI te gebruiken bij studiewerk, en van de Harvard-eindejaars bekende volgens een peiling die in juni 2026 naar buiten kwam 47% te hebben gespiekt (Bron: Fortune).
GevorderdenHet meetprobleem gaat verder dan fraude. Een tentamen dat als proxy diende voor “begrip van de stof” verliest zijn validiteit zodra een student kan besluiten het model te laten draaien. Serrano’s laagste gemiddelde ooit is deels een fraude-effect, maar ook een meting die blootlegt wat eerder verborgen bleef. En technische detectie lost dit maar half op:AI-detectors zoals Turnitin zijn betrouwbaarder bij tekst dan bij wiskunde of code.
De keuze die universiteiten nu maken
Serrano heeft zijn conclusies voor het studiejaar 2026-2027 al getrokken: wekelijkse huiswerkopdrachten tellen niet meer mee voor het eindcijfer (die zijn met AI te maken) en het thuistentamen is definitief verleden tijd. “Helaas is het idee van een thuistentamen iets van het verleden,” zei hij. “De verleiding is te groot.”
Wat dit betekent als je zelf studeert, of kinderen op een universiteit hebt: het vertrouwen in onbewaakt toetsen brokkelt in hoog tempo af. Mondelinge tentamens, opdrachten die om eigen redenering vragen en werken onder toezicht keren terug. Ook de aanbieders bewegen: ChatGPT stuurt gebruikers onder de 18 sinds augustus 2026 richting stap-voor-stap uitleg zodra het lijkt alsof iemand een opdracht wil afraffelen — een drempel, geen slot. Voor de regels rond AI-gebruik bij scripties en werkstukken in Nederland zetten we eerder de kaders van 2026 op een rij. Dezelfde vraag — waar helpt AI en waar begint misleiding — speelt inmiddels ook op datingapps: chatfishing.
Serrano zelf vat de inzet groter samen dan tentamens en cijfers: “Als werknemers straks alleen nog op een knop drukken zodat een AI-agent het werk doet, dan schrijft dat een wereld voor waarin de mensheid ervoor kiest om dom te worden. We stoppen met denken.”