Laat je in Nederland ChatGPT een tekst schrijven, dan krijg je er voortaan iets onzichtbaars bij. OpenAI kondigde op 5 oktober aan dat tekst van ChatGPT en Codex voor gebruikers in de EU een verborgen watermerk krijgt, op alle abonnementen en zonder uitknop (Bron: OpenAI). Een dag later zette Google zijn detectietool voor AI-beelden wereldwijd open. Klinkt als het einde van stiekem ChatGPT gebruiken. Dat is het niet, en het is goed om te weten waarom.
Wat OpenAI precies doet
De techniek heet textGrain. Er komen geen verborgen tekens of witruimtes in je tekst. Het taalmodel kiest zijn woorden net iets anders, gestuurd door een geheime sleutel, zodat er een statistisch patroon ontstaat dat alleen met die sleutel te herkennen is (Bron: OpenAI). Kopiëren en plakken naar Word of een e-mail verandert daar niets aan.
Een paar afbakeningen die ertoe doen:
- Het geldt voor ChatGPT en Codex bij gebruikers in de EU, op alle abonnementen. De uitrol loopt “over the coming weeks”, dus nog niet elk account heeft het (Bron: OpenAI).
- Buiten de EU wordt het bij de lancering geen standaard. Voor ontwikkelaars die via de API werken is het wereldwijd een keuze die standaard uit staat (Bron: OpenAI).
- Teksten korter dan zo’n 200 tokens (ongeveer 150 Engelse woorden) en codefragmenten hoeven volgens de Europese gedragscode geen watermerk te krijgen (Bron: OpenAI Help Center).
Volgens OpenAI kost het watermerk geen merkbare kwaliteit. Dat is een claim van de maker zelf. Een preprint van onderzoekers die zes andere watermerkmethodes testten, vond juist dat zulke watermerken feitelijke fouten in antwoorden kunnen versterken; textGrain zat niet in die test (Bron: arXiv).
Beginner-tip Een token is een stukje woord waarmee een taalmodel rekent. Vuistregel voor het Engels: 100 tokens is ongeveer 75 woorden. Een kort antwoord van een paar zinnen valt dus meestal onder de grens.
Waarom nu: de AI Act
OpenAI doet dit niet uit zichzelf. Artikel 50 van de AI-verordening verplicht makers van generatieve AI om hun uitvoer machineleesbaar als AI te markeren (Bron: EUR-Lex). Die transparantieregels gelden sinds 2 augustus 2026; in juni publiceerde de Europese Commissie een vrijwillige gedragscode die uitlegt hoe je daaraan voldoet (Bron: Europese Commissie). OpenAI, Google, Anthropic en Meta tekenden die code (Bron: Europese Commissie).
Voor systemen die al vóór 2 augustus op de markt waren, geldt via de digitale omnibus een overgangstermijn tot 2 december 2026 (Bron: Gibson Dunn). OpenAI is dus ruim op tijd. Anthropic was eerder: dat bedrijf markeert Claude-tekst al sinds de modellen van augustus, en wereldwijd (Bron: Anthropic). Over de deadlines van de AI Act lees je meer in onze analyse van 2 augustus.
Wie het watermerk kan lezen
Hier zit de verrassing. OpenAI maakt de detector voor tekst niet openbaar, “given the risks of missed watermarks and false positives”. Alleen goedgekeurde onderzoekers en expertorganisaties krijgen per geval toegang (Bron: OpenAI). De bestaande verificatiepagina van OpenAI werkt alleen voor beeld en geluid.
Stel je een tweedejaars student voor die zijn scriptie-inleiding door ChatGPT liet herschrijven. Zijn docent kan dat watermerk niet controleren: er is geen knop, geen website, geen plug-in. Krijg je toch een “ChatGPT-watermerkchecker” aangeboden, dan kijk je naar iets anders, waarschijnlijk een klassieke AI-detector die op schrijfstijl gokt. Die zijn berucht om hun valse positieven, zoals de lichting van Hogeschool Ede merkte.
Anthropic is iets ruimer. Zijn detectie zit in een besloten preview, maar die staat open voor onder meer toezichthouders, media, factcheckers, onderzoekers en onderwijsorganisaties (Bron: Anthropic). Een hogeschool kan zich daar dus melden, voor Claude-tekst.
Gevorderden OpenAI meet zijn detectie bij een vast percentage valse positieven van 1%. Bij 200 tokens vindt het dan zo’n 80% van de watermerken, bij 400 tokens zo’n 95%, op teksten over psychologie. Bij wiskunde ligt het “substantially lower”, omdat er minder ruimte is in de woordkeuze (Bron: OpenAI).
Hoe sterk het is (en hoe zwak)
Het watermerk overleeft kopiëren, maar herschrijven niet goed. In OpenAI’s eigen test daalde de detectie van ongeveer 92% naar 66% als 10% van de woorden door synoniemen werd vervangen. Bij 25% vervanging bleef 17% over (Bron: OpenAI). Vertalen kan het spoor ook uitwissen.
De taal maakt ook uit, en dat raakt Nederlandse gebruikers direct. OpenAI testte alle 24 officiële EU-talen met 500 vertaalde prompts. Spaans scoorde het best met 69,0%, Roemeens het slechtst met 42,2%; talen onder de 60% kregen een sterker watermerk (Bron: OpenAI Help Center). Het cijfer voor het Nederlands noemt OpenAI niet in de tekst.
Even eerlijk: dit is geen waterdichte fraudedetector, en zo presenteert OpenAI het ook niet. Volgens het bedrijf zegt het watermerk niets over wie de tekst gebruikte, over je prompt of over hoeveel jij zelf hebt bijgedragen. En het ontbreken ervan bewijst niet dat een mens de tekst schreef (Bron: OpenAI).
| Situatie | Watermerk aanwezig? |
|---|---|
| Lange ChatGPT-tekst, letterlijk gekopieerd | Ja, goed te detecteren (bij EU-gebruiker) |
| Kort antwoord onder ca. 150 woorden | Niet verplicht, detectie onbetrouwbaar |
| Code uit Codex | Niet verplicht |
| Tekst waarvan een kwart is herschreven | Grotendeels verdwenen |
| Tekst gemaakt buiten de EU | Standaard niet |
Google zet SynthID Detector wereldwijd open
Tegelijk opende Google op 7 oktober SynthID Detector wereldwijd, in het Engels (Bron: Google). Daarmee upload je een afbeelding, video of audiofragment en hoor je of er een AI-watermerk in zit van Google of van partners OpenAI, NVIDIA en Kakao; Apple volgt volgens Google “soon”. De dienst is gratis, maar je moet inloggen met een Google-, OpenAI- of Apple-account (Bron: Engadget).
Handig als je twijfelt over een foto in een familie-app. Maar de tool kijkt alleen naar watermerken van makers die meedoen. Een deepfake uit een open model zonder watermerk komt er schoon doorheen. Het label “niet gedetecteerd” betekent dus niet “echt”, net zoals bij het unieke nummer dat Microsoft Paint in AI-plaatjes zet.
Gevorderden De detectie werkt alleen zolang het bestand redelijk intact is. Screenshots, sterke compressie of bijsnijden kunnen een beeldwatermerk verzwakken. Gebruik de uitslag als één signaal, naast context zoals de afzender en of het beeld elders opduikt.
Wat jij ervan merkt
In het dagelijks gebruik: niets. Je teksten zien er hetzelfde uit en je hoeft niets in te stellen. De verandering zit in de achtergrond. Bij nepreviews, phishingmails of beïnvloedingscampagnes die massaal met ChatGPT zijn geschreven, blijven sporen achter die onderzoekers en toezichthouders met de juiste sleutel kunnen terugvinden.
Gebruik je ChatGPT voor school of werk, dan verandert de vraag of het mag niet door dit watermerk. Die regels staan in je onderwijs- of arbeidsreglement, zoals we beschreven in het stuk over AI-regels op school. Het watermerk is vooral een instrument voor de grote stromen tekst op internet, niet een spion op jouw scriptie. De echte toets komt als de eerste onderzoekers met toegang laten zien wat ze ermee vinden.