Een oud-generaal die een Arabische politicus omhelst. Rechters van het Hooggerechtshof die worden opgepakt. Een ventilator die bij elke draai de kleding van een partijleider verandert. Niets ervan is echt gebeurd, en toch gingen deze beelden de afgelopen weken rond in Israël. Op 27 oktober kiest het land een nieuw parlement, en politicologen spreken van de eerste “AI-verkiezing” van het land (Bron: DW via Inquirer).
Hoeveel AI zit er in de campagne?
Het best gedocumenteerde antwoord komt van Ze Be AI (“Dit is AI”), een project van de Open Universiteit van Israël onder leiding van Anat Ben-David. Sinds eind juli volgt het team de accounts van politici op Facebook, Instagram, X en TikTok. Van ruim 44.000 posts gebruikte meer dan 14 procent AI in een of andere vorm, meestal als onderdeel van een verder echt filmpje (Bron: DW via Inquirer).
Likud, de partij van premier Benjamin Netanyahu, plaatste tot half oktober meer dan 1.800 AI-stukken: het meeste in absolute aantallen. Enkele kleinere partijen gebruiken AI in verhouding vaker (Bron: DW via Inquirer). In een tussenstand van augustus kwam 70 procent van alle gevonden AI-materiaal van Likud, en was driekwart ervan video (Bron: Calcalist).
Wat dat cijfer níet zegt: dat 14 procent van de posts misleidend is. Het project telt alles met een AI-onderdeel, van een opgepoetste foto tot een volledig verzonnen scène. Het werkt met labels, watermerken en detectiesoftware, met een menselijke controle achteraf (Bron: Calcalist). Ben-David zegt er zelf bij: “We do not believe that AI is necessarily wrong” (Bron: Calcalist).
Wat er rondgaat
Een paar voorbeelden die de Duitse omroep DW verzamelde (Bron: DW via Inquirer):
- Netanyahu deelde een clip waarin oud-generaal Gadi Eisenkot de Arabische politicus Mansour Abbas omhelst. Die werd meer dan een miljoen keer bekeken.
- Minister Bezalel Smotrich plaatste een fotorealistische video waarin de procureur-generaal en rechters van het Hooggerechtshof worden opgepakt.
- Minister Itamar Ben-Gvir deelde een AI-video van Palestijnen op een lopende band; het Duitse ministerie van Buitenlandse Zaken veroordeelde die.
- De Democraten van oppositieleider Yair Golan gebruikten AI voor een luchtiger filmpje, waarin zijn outfit bij elke draai van een plafondventilator verandert.
Het patroon is niet nieuw. Al in mei plaatste Netanyahu een video waarin oud-premiers Naftali Bennett en Yair Lapid een masker afzetten en Arabische Knesset-leden blijken te zijn (Bron: The New Arab). Sommige kiezers kregen zelfs telefoontjes van een AI-stem die zich voordeed als enquêteur. Op de vraag of er een mens aan de lijn was, gaf de stem toe van niet (Bron: DW via Inquirer).
Beginner-tip Een deepfake is beeld, video of geluid dat met AI is gemaakt of bewerkt en eruitziet alsof het echt is. Het hoeft niet volledig nep te zijn: vaak is het een echt filmpje waarin één gezicht, zin of achtergrond is vervangen. Juist die mengvorm is het moeilijkst te herkennen.
Een label, en dan?
De Israëlische kiescommissie stelde in juli regels op. Campagnes moeten AI-materiaal dat voor echt kan doorgaan duidelijk labelen; de regel komt van voorzitter rechter Noam Sohlberg en geldt tot een jaar na de verkiezingen (Bron: The Times of Israel). De commissie liet Likud een bewerkte afbeelding verwijderen waarin Bennett en Lapid naast Arabische partijleiders stonden (Bron: The Times of Israel), en gaf Smotrich opdracht een ongelabelde video offline te halen (Bron: DW via Inquirer). Deskundigen wijzen erop dat zo’n verwijdering vaak te laat komt, als het filmpje zich al heeft verspreid (Bron: The New Arab).
Tehilla Shwartz Altshuler van het Israel Democracy Institute vat het samen:
“The whole machinery of political propaganda is becoming totally different.” (bron: Tehilla Shwartz Altshuler, Israel Democracy Institute, via DW)
Gevorderden De regels richten zich op wat je ziet, terwijl een groot deel van de invloed via chatbots loopt. Volgens een peiling van de Israel Internet Association overweegt ongeveer een kwart van de Israëliërs AI-tools te gebruiken bij hun stemkeuze (Bron: DW via Inquirer). Onderzoeker Shay Hershkovitz zegt het zo: “It’s not the fake video you see, it’s the AI system you trust” (Bron: The Times of Israel). Hoe je de antwoorden van een chatbot kunt beïnvloeden, lees je in ons stuk over een nep-denktank die rapporten voor chatbots schreef.
Wat betekent dit voor jou?
Ook in Nederland geldt een labelplicht. Artikel 50 van de AI-verordening verplicht wie een deepfake publiceert om te melden dat het beeld kunstmatig is gemaakt of bewerkt, en die transparantieregels gelden sinds 2 augustus 2026 (Bron: EUR-Lex). Makers van AI-systemen moeten hun uitvoer daarnaast machineleesbaar markeren, met een overgangstermijn tot 2 december 2026 voor systemen die al op de markt waren (Bron: Gibson Dunn).
Israël laat zien waar zo’n regel ophoudt. Een label helpt alleen als het blijft staan, en dat doet het vaak niet: één screenshot en het AI-label is weg. Zie je de komende dagen een opvallend filmpje uit de Israëlische campagne in je tijdlijn, of straks bij een Nederlandse verkiezing:
- Kijk wie het als eerste plaatste. Een partij-account is een campagne, geen nieuwsbron.
- Wantrouw het filmpje dat té goed past. Een tegenstander die precies doet wat je van hem vreest, is reden om dubbel te checken.
- Zoek bevestiging bij betrouwbare media. Meldt niemand anders het, deel het dan niet.
Meer praktische checks vind je in onze gids om deepfakes te herkennen. De Israëlische cijfers zijn een voorproefje: als 1 op 7 posts van politici AI bevat, wordt de vraag bij volgende verkiezingen minder óf er AI in een campagne zit, en meer of je het nog merkt. Hoe dat binnen de EU uitpakt, zie je in de Spaanse campagne, waar de PP een AI-nepzoen van premier Sánchez deelde.