Zaterdag 17 oktober, een verkiezingsbijeenkomst van de socialistische PSOE in Fuenlabrada, net buiten Madrid. Premier Pedro Sánchez kust zijn vrouw Begoña Gómez, de camera’s klikken. Een paar uur later staat op het X-account van de conservatieve Partido Popular een andere versie van die kus: Sánchez met oud-minister José Luis Ábalos, met als enige tekst “La foto de la campaña” (Bron: El Diario Alerta). Telecinco omschrijft het beeld als een montage die met AI is gemaakt (Bron: Telecinco).
De keuze voor Ábalos is geen toeval. Het Spaanse Hooggerechtshof veroordeelde de voormalige minister van Transport op 22 juni tot 24 jaar cel in de zaak rond de aankoop van mondkapjes tijdens de coronapandemie (Bron: Euronews).
Een campagne vol AI
Spanje stemt op 29 november vervroegd voor een nieuw parlement; Sánchez schreef de verkiezingen op 5 oktober uit (Bron: Artículo 14). Het nepbeeld deed het online beter dan het origineel. Een dag na de post stond de teller al op 2,4 miljoen weergaven (Bron: El Diario Alerta); volgens InSpanje, dat zich baseert op El País, werd het bijna drie miljoen keer bekeken, ongeveer een miljoen keer vaker dan de echte foto (Bron: InSpanje).
Voor de PP is het geen nieuwe tactiek. In maart 2025 verdedigde partijsecretaris Cuca Gamarra AI-video’s over corruptie bij de PSOE als een manier om “llegar de una manera más fácil y más eficaz a algunas partes de la sociedad española” (Bron: The Objective), oftewel makkelijker en effectiever bepaalde groepen kiezers bereiken. In januari plaatste de jongerenafdeling van de partij een AI-beeld van Sánchez zonder broek naast de Catalaanse politicus Oriol Junqueras (Bron: Diario de León).
De PSOE zegt AI vooral te gebruiken om bestaande video’s en geluid op te poetsen en geen nepbeelden te willen maken die haat aanwakkeren. In Madrid zet de partij AI wel in tegen regiopresident Isabel Díaz Ayuso (Bron: InSpanje).
Beginner-tip Een deepfake hoeft niet volledig verzonnen te zijn. Vaak is het een echte foto waarin één persoon is vervangen, zoals hier. Juist omdat de rest klopt (de zaal, het licht, de premier), voelt zo’n beeld geloofwaardig.
Wat het beeld wel en niet doet
Communicatieadviseur César Calderón wijst erop dat nepnieuws maken nu veel eenvoudiger is, maar dat moeilijk is vast te stellen of het stemgedrag verandert. Politicoloog Ainara Villaño ziet vooral het risico dat werkelijkheid en fictie door elkaar gaan lopen (Bron: InSpanje). Albert Sabater, directeur van het Catalaanse observatorium voor AI-ethiek OEIAC, zei in mei over een eigen studie naar AI bij verkiezingen dat het onderzoek niet gaat over de vraag of uitslagen veranderden, “però sí que el van alterar d’alguna manera”: wel dat ze op een of andere manier werden beïnvloed (Bron: 3Cat).
Hier geldt de Europese labelplicht wél
Eerder vandaag schreven we over Israël, waar 1 op 7 posts van politici AI bevat en de kiescommissie eigen regels maakte. Spanje is een ander geval: het is een EU-land, dus daar geldt de AI-verordening. Artikel 50 verplicht wie met een AI-systeem een deepfake maakt of verspreidt om te vermelden dat het beeld kunstmatig is gemaakt of bewerkt (Bron: EUR-Lex). Die transparantieplicht geldt sinds 2 augustus 2026; alleen de technische markering door makers van AI-systemen die al op de markt waren, heeft uitstel tot 2 december (Bron: IT en Recht).
Gevorderden Satire is geen vrijbrief. Bij werk dat “kennelijk artistiek, creatief, satirisch of fictief” is, mag de vermelding volgens artikel 50 lid 4 lichter, op een manier die het werk niet bederft, maar ze blijft verplicht (Bron: EUR-Lex). De uitzondering voor puur persoonlijk gebruik geldt niet voor een politieke partij. Opvallend: in de definitieve richtsnoeren van de Europese Commissie is het voorbeeld van een deepfake van een burgemeester met politieke kritiek geschrapt (Bron: IT en Recht), dus helemaal uitgekristalliseerd is de grens nog niet.
In de berichtgeving die wij bekeken, staat bij de PP-post alleen “La foto de la campaña” met een hartje, zonder AI-vermelding (Bron: El Diario Alerta). Of dat een overtreding is, is aan een toezichthouder. Wel is het een van de eerste grote tests van de regel in een landelijke Europese campagne, en de boetes kunnen volgens de verordening oplopen tot 15 miljoen euro of 3 procent van de jaaromzet (Bron: EUR-Lex).
Wat betekent dit voor jou?
Spaanse campagnebeelden komen via X, TikTok en WhatsApp ook in Nederlandse tijdlijnen terecht, zeker bij wie in Spanje woont of er vaak komt. Drie checks:
- Kijk wie het plaatste. Een partij-account is campagne, geen nieuwsbron.
- Zoek het origineel. Van de kus in Fuenlabrada bestaat een echte foto met Begoña Gómez; dat zegt genoeg over de versie met Ábalos.
- Reken niet op een label. Ook waar het verplicht is, ontbreekt het vaak, en één screenshot en het AI-label is weg.
Meer praktische checks staan in onze gids om deepfakes te herkennen. De Spaanse campagne begint officieel pas op 13 november. De komende weken laten zien of de Europese labelplicht in een echte verkiezingsstrijd iets voorstelt.