Op 14 mei 2026 won een Londense freelancer een rechtszaak over onbetaalde facturen. Op het eerste gezicht: gewone kleine vordering. Maar aan de eiserskant zat geen advocaat, alleen Garfield AI: het eerste door de Britse toezichthouder SRA erkende AI-advocatenkantoor ter wereld. De tegenpartij had zowel een solicitor als een barrister in dienst. De freelancer betaalde £400. Ze won £7.000.
Wat betekent dit, en kun jij dit ook in Nederland?
Update 25 september 2026 We hebben een verwijzing gecorrigeerd. Het procesmonopolie van advocaten staat in artikel 79 van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering, niet in artikel 48 van de Advocatenwet (dat gaat over tuchtmaatregelen). Aan de conclusie verandert niets: bij de kantonrechter mag je zelf procederen.
Update 18 september 2026 De hoogrisico-eisen van de EU AI Act gaan niet in augustus 2026 in: de Digital Omnibus (Verordening (EU) 2026/1744, in werking sinds 27 juli 2026) schoof ze op naar 2 december 2027. We hebben ook verduidelijkt dat die categorie AI voor rechters betreft, niet vanzelf tools voor de procespartij.
Wat Garfield AI precies deed
Tamires Camal Taquidir had HR-diensten geleverd aan een horecabedrijf. Het bedrijf betaalde niet. Ze probeerde buiten de rechtbank een oplossing te vinden. Dat lukte niet. Uiteindelijk opende ze een account bij Garfield AI, dat haar vervolgens door het hele litigatieproces loodste.
De AI schreef de pre-action correspondence (de formele aankondigingsbrief die in het Engelse recht verplicht is vooraf aan een rechtszaak), verzorgde de dagvaarding, stelde vier getuigenverklaringen op en stelde de procesdossiers samen voor de rechtszitting. Pas vlak voor de zitting zelf schakelde Garfield een menselijke barrister in: Dominic Li van One Essex Court. Hij pleitte op zitting. Na drie uur oordeelde de rechter bij de Wandsworth County Court ten gunste van Camal Taquidir, inclusief afwijzing van de tegenvordering die de gedaagde had ingediend.
Beginner-tip In het Engelse rechtssysteem zijn “solicitors” de juridisch adviseurs die je zaak voorbereiden en “barristers” de pleiters die voor de rechter spreken. Garfield AI nam de solicitor-rol over; een menselijk barrister deed het mondelinge deel. Die splitsing is kenmerkend voor het Engelse systeem — in Nederland bestaat dat onderscheid niet.
Op het platform van Garfield waren in mei 2026 ruim 600 zaken gestart, goed voor meer dan £500.000 aan teruggevorderde of geschikte vorderingen.
De kostenkloof is het echte verhaal
Achter het juridische detail zit een simpel getal: £400 versus de kosten van zowel een solicitor als een barrister. Dat verschil is enorm: een proceserend advocaat in Engeland kost al snel £200 tot £400 per uur, en een volledige small claims-zaak loopt dan snel op naar £2.000 tot £4.000 aan advocatenkosten. Voor een vordering van £7.000 is dat grensgebied: veel schuldeisers schrijven de vordering af omdat de procedure te duur is.
Dat is de markt waar Garfield op inspeelt. CEO Philip Young zegt het zelf: “For too long, businesses have been forced to write off debts because the cost, time and stress of litigation made pursuing them uneconomic.” (Bron: Garfield AI)
Wat dit in Nederland betekent — en wat niet
Het Engelse systeem heeft een eigenaardigheid die dit model mogelijk maakte: de SRA kan ook niet-menselijke entiteiten autoriseren als juridisch dienstverlener, mits ze aan de regels voldoen. Garfield is daarin uniek. Er zijn andere AI-juridische tools, maar geen enkele heeft die gereguleerde status.
In Nederland ligt dat anders.
Het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering (artikel 79) behoudt het procesmonopolie voor advocaten bij de civiele rechter: buiten de kantonrechter kun je alleen “bij advocaat” procederen. Een AI-tool die namens jou een dagvaarding indient bij de rechtbank Amsterdam, is in Nederland niet wettelijk toegestaan.
Maar — en dit is relevant — voor kantonzaken geldt dat niet. Bij de kantonrechter mag je zonder advocaat procederen en jezelf vertegenwoordigen. Kantonzaken omvatten onder meer:
- huurgeschillen
- arbeidsrechtelijke zaken
- vorderingen tot ruwweg €25.000
Een particulier die voor de kantonrechter wil staan, mag alle stukken zelf voorbereiden en daarvoor AI-tools gebruiken. Platforms als AI-Rechtshulp en LegalMike bewegen al in die richting, maar positioneren zich vooralsnog als oriëntatieplatforms, niet als volledig litigatieondersteuning.
Wie zulke stukken laat opstellen, blijft wel zelf verantwoordelijk voor wat erin staat. Een Amerikaanse advocaat kreeg in september 2026 5.000 dollar boete omdat hij door ChatGPT verzonnen getuigenverklaringen in een hoger beroep indiende zonder ze na te lopen; dat verhaal staat in Advocaat krijgt 5.000 dollar boete om verzonnen ChatGPT-getuigen.
Gevorderden De EU AI Act noemt AI-systemen die een rechter (of geschilbeslechter) helpen bij het onderzoeken en toepassen van het recht hoogrisico (Bijlage III, punt 8). Dat betekent verplichte transparantie, menselijk toezicht en documentatie. Een tool die de procespartij zelf helpt, valt daar niet vanzelf onder; wie de grens opzoekt, krijgt wel met die eisen te maken. Die hoogrisico-verplichtingen gelden door de Digital Omnibus pas vanaf 2 december 2027 in plaats van augustus 2026, zie de nieuwe AI Act-deadlines. Nóg zo’n EU-regelgeving waar transparantie en menselijk toezicht centraal staan: Chat Control, de nieuwe wet over berichtenscannen.
Wat de Nederlandse Orde van Advocaten zegt
De NOvA heeft in 2025 aanbevelingen gepubliceerd over AI-gebruik in de advocatuur. De kern: de advocaat blijft zelf verantwoordelijk voor het eindadvies, AI-output moet worden geverifieerd, en de kernwaarden — onafhankelijkheid, vertrouwelijkheid, deskundigheid — gelden onverminderd. Er is géén verbod op AI-tools voor particulieren die zelf procederen.
Dat maakt de situatie interessant: er is geen juridisch obstakel voor een Nederlandstalig Garfield-equivalent voor kantonzaken. Wat er wel is: regulering die aangetoond moet worden, een rechtssysteem dat verschilt van het Engelse (geen precedentrecht, ander procesrecht), en de afwezigheid van het SRA-model dat in Engeland de geloofwaardigheid leverde.
Het Engelse precedent zal de discussie in Nederland versnellen. Het House of Lords Constitution Committee refereerde aan Garfield AI in een recent rapport over de rechtsstaat en toegang tot recht, en dat signaal bereikt ook de Europese juridische orde.
Of en wanneer iemand in Nederland een vergelijkbare dienst opzet, is nog onduidelijk. Maar de technische en juridische ruimte om het te proberen bestaat voor kantonzaken al. De vraag is wie dat oppikt.
Voor wie een juridisch geschil heeft en wil verkennen wat de opties zijn: de Rechtwijzer (Raad voor Rechtsbijstand) is het officiële Nederlandse startpunt voor mensen die niet weten hoe ze een zaak moeten aanpakken. Dat systeem is nog niet AI-aangedreven, maar de richting is duidelijk.