Weinig Europeanen kregen mee wat er op 9 juli 2026 in het Europees Parlement gebeurde. Meer Europarlementariërs stemden tegen dan vóór de verlenging van een regeling waarmee platforms je privéberichten mogen scannen, en toch ging die door. Hoe kan dat? En wat betekent het voor jou, op je telefoon?
Update 25 september 2026 Gecorrigeerd: Facebook Messenger stond hier als dienst die je berichten mag scannen, maar Meta versleutelt persoonlijke Messenger-chats sinds december 2023 standaard end-to-end (Meta). Ook Telegram is uit het rijtje versleutelde apps gehaald: gewone Telegram-chats zijn niet end-to-end versleuteld. Verder aangevuld dat de Raad de verlenging op 23 juli 2026 formeel vaststelde (Raad van de EU).
Update 18 september 2026 De verlengde tijdelijke regeling (Chat Control 1.0) geldt nu tot 3 april 2028. Over de permanente wet (Chat Control 2.0) wordt nog onderhandeld tussen Parlement, Raad en Commissie. De lidstaten schrapten in hun standpunt van november 2025 al de verplichte scanplicht; volgens de digitale-rechtenorganisatie EDRi kan de wet rond oktober 2026 worden aangenomen. We hebben ook een paar cijfers in dit stuk gecorrigeerd (zie hieronder).
De korte versie: waarom je dit moet weten
De EU wil dat platforms je berichten controleren op kindermisbruik. Dat doel is sympathiek — niemand wil dat kinderen worden misbruikt. Maar de manier waarop roept vragen op: gaat dit om veiligheid, of om massasurveillance? Die vraag staat centraal in wat “Chat Control” heet.
Chat Control is eigenlijk twee dingen die door elkaar lopen: Chat Control 1.0 (een tijdelijke maatregel, nu van kracht) en Chat Control 2.0 (een permanent voorstel, nog onder onderhandeling). Beide gaan over hetzelfde doel — kindermisbruik opsporen — maar ze verschillen radicaal in schaal en risico. Voor veel privacy-experts is vooral de manier waarop 1.0 is verlengd zorgwekkend: via een procedureregel, ondanks sterke tegenstand. Hoe het er na de onderhandelingsronde van 29 september voor staat, lees je kort in onze zoekvragen-rubriek van week 40.
Wat is Chat Control 1.0? (De tijdelijke oplossing)
Chat Control 1.0 is officieel een “tijdelijke derogatie” — een uitzondering op de Europese privacywet. Het geeft platforms toestemming (niet verplichting) om je ongeëncrypteerde berichten en foto’s te scannen op kindermisbruikmateriaal.
Concreet betekent dat: als jij een berichtje stuurt via Gmail, Snapchat of Xbox (diensten die zelf kunnen zien wat je verstuurt), dan mag die dienst dat bericht controleren. Facebook Messenger hoort daar voor persoonlijke chats niet meer bij: Meta versleutelt die sinds december 2023 standaard end-to-end (Bron: Meta). Drie scanmethodes:
- Hash-matching — een vingerafdruk-techniek tegen bekende kindermisbruikbeelden (dit werkt redelijk goed).
- AI-classificatie — algoritmes die nieuwe, onbekende afbeeldingen proberen te herkennen als kindermisbruik (dit is minder betrouwbaar dan hash-matching en geeft vaker vals alarm).
- Tekstanalyse — software die verdachte praatjes tussen volwassenen en kinderen probeert op te sporen.
Als het systeem iets vindt, rapporteert de dienst het aan Europese politie-autoriteiten. Als niet: je bericht gaat gewoon door.
Beginner-tip End-to-end versleuteld betekent: jij en de ontvanger zijn de enigen die kunnen lezen wat je stuurt. Zelfs de dienst zelf (WhatsApp, Signal) kan het niet zien. Daarom kunnen ze niet scannen. Bij Gmail kan de dienst wél zien wat je verstuurt — ze kunnen daar dus bij om te scannen.
Chat Control 1.0 is nu van kracht tot 3 april 2028. De regeling bestaat sinds 2021 en zou eerder op 3 april 2026 aflopen.
Wat is Chat Control 2.0? (Het permanente voorstel)
Chat Control 2.0 is veel ingrijpender. Het oorspronkelijke voorstel van de Europese Commissie (2022) zou scanning verplicht kunnen maken, en dat zou zelfs voor versleutelde berichten gelden. Hoe? Via zogenaamde “client-side scanning”: software op jouw telefoon zou je berichten analyseren voor ze versleuteld worden en verzonden. De versleuteling blijft intact, maar je moment van privacy wordt eerst geïnspecteerd.
Dat zou betekenen dat WhatsApp, Signal en andere beveiligde apps ook onder Chat Control 2.0 vallen — met alle gevolgen van dien voor privacy.
Chat Control 2.0 is nog in onderhandeling. In november 2025 bepaalden de lidstaten hun standpunt: geen verplichte scanplicht, wel een permanente toestemming om vrijwillig te scannen plus een nieuw EU-centrum tegen kindermisbruik. Het Parlement wil versleutelde diensten buiten schot houden. De onderhandelingen tussen Parlement, Raad en Commissie (de trilogen) liepen in september 2026 nog.
Waarom wil de EU dit doen?
Het motief is duidelijk: kindermisbruik bestrijden. Online kindermisbruikmateriaal is een reëel probleem: het Amerikaanse meldpunt NCMEC kreeg in 2024 20,5 miljoen meldingen, na 36,2 miljoen in 2023. Politie-autoriteiten zeggen: zonder automatische scanning kunnen we het niet opsporen, omdat het volume te groot is.
Dat argument heeft gewicht. Maar het roept ook een grote vraag op: is massasurveillance van 450 miljoen Europeanen het juiste middel? En: werkt het echt?
Carmela Troncoso, directeur bij het Max Planck Instituut voor Security en Privacy, zegt het vrij rechtuit: “More monitoring, but not more protection”, meer toezicht maar niet meer bescherming. Volgens haar kan de huidige techniek misbruikbeelden niet betrouwbaar herkennen en is het risico “zeer groot” dat onschuldige foto’s worden aangemerkt. Daarbij kunnen kwaadwillenden de detectie omzeilen door foto’s licht te bewerken.
Waarom het “mislukte” — en tóch doorging (de proceduretruc)
Hier wordt het bijzonder. In maart 2026 stemde het Europees Parlement al tegen verlenging van Chat Control 1.0. Prima, lijkt het. Maar Chat Control 1.0 liep af op 3 april 2026, en de onderhandelingen over 2.0 hadden nog geen uitkomst.
De Raad van de EU (de regeringen van de lidstaten — niet te verwarren met de Raad van Europa, een aparte organisatie in Straatsburg) vond dat onacceptabel. Ze wilden het tijdelijke regime niet zomaar laten vervallen. Dus presenteerde de Raad een voorstel om Chat Control 1.0 tóch tot 2028 te verlengen. Dit voorstel ging terug naar het Europees Parlement.
Op 9 juli 2026, vlak voor de zomerpauze, stemde het Parlement erover. 314 MEPs stemden tegen het voorstel, 276 stemden voor en 17 onthielden zich. Maar om het voorstel te blokkeren, had de tegenstem een absolute meerderheid nodig: ruim 360 stemmen, gerekend over alle zetels en niet alleen over de aanwezigen. Die drempel werd niet gehaald, dus ging het voorstel tóch door. Op 23 juli 2026 stelde de Raad de verlenging formeel vast (Bron: Raad van de EU).
Die regel voor een tweede lezing is juridisch in orde, maar voelt voor tegenstanders als een manier om de wil van een meerderheid te omzeilen. “The Majority Voted No. Chat Control Passed Anyway,” kopte een privacysite. Oud-Europarlementariër Patrick Breyer, al jaren het boegbeeld van het verzet, reageerde furieus. Anderen zeiden: dit is hoe de EU werkt soms, als er geen consensus is, kan een voorstel toch doorgaan.
De timing helpt ook niet: het besluit viel net voor de pauze, toen veel MEPs al vertrokken waren.
Wat betekent dit voor jou?
Hier is het concrete antwoord:
- WhatsApp, Signal, Messenger (persoonlijke chats): Geen scanning. Die apps zijn standaard end-to-end versleuteld, dus de EU kan niet bij je berichten. Tot nu toe.
- Gmail, Snapchat, Xbox: Scanning mag. Je foto’s en berichten kunnen worden gecontroleerd — zonder dat jij dat weet, zonder rechterlijk bevel, zonder concrete verdenking.
- Je gewone foto’s: Scant je dienst, dan gaan ook je vakantiefoto’s naar vrienden, screenshots en documenten door het systeem.
Dat betekent niet dat jij in de problemen raakt omdat je niks te verbergen hebt. Maar het betekent wel dat: (1) jouw privé-communicatie wordt gescreend zonder toestemming of verdenking, (2) valse alarmen kunnen ervan komen, en (3) ervan wordt uitgegaan dat je verdacht bent totdat het algoritme zegt van niet. Dezelfde discussie speelt bij AI-tools die stilletjes meer versturen dan je denkt — zie ons stuk over xAI’s Grok CLI die standaard je hele codebase (en soms je home directory) naar de cloud uploadde.
Gevorderden Chat Control 1.0 zit in een juridische grijze zone. Het is een “derogatie” van de ePrivacy Directive, niet een reguliere wet. Dat betekent technisch dat platforms het mogen doen, maar niet per se moeten. Welke diensten daadwerkelijk scannen, verschilt per aanbieder.
Waarom critici zeggen: dit gaat te ver
Privacy-organisaties (Access Now, European Digital Rights, Amnesty International) zeggen: dit is massasurveillance. Een paar feiten waarom:
- Geen verdenking nodig: er hoeft niks mis te zijn met jou of jouw account. Iedereen wordt gescreend.
- Valse positieven: AI-detectie markeert ook onschuldige beelden. Jouw bericht kan gemarkeerd worden terwijl er niks aan de hand is.
- Infrastructuur voor censuur: Is de scannings-infrastructuur eenmaal er, dan kunnen autoriteiten het later voor andere doelen misbruiken — bijvoorbeeld politieke opposanten, journalisten, activisten.
- Omzeilen: Criminelen en echte misbruikers kunnen de techniek makkelijk omzeilen met pixelmanipulatie en encryptie buiten de EU.
Wat nu?
Chat Control 1.0 is van kracht tot 2028. Platforms kunnen kiezen om te scannen of niet — het is toestemming, geen verplichting. Sommige zullen het doen (de grotere platforms), anderen misschien niet.
Over Chat Control 2.0 wordt verder onderhandeld. Het compromis zal waarschijnlijk ergens in het midden liggen: minder dan de Commissie in 2022 wilde, meer dan het Parlement wil. EDRi verwacht dat de wet rond oktober 2026 wordt aangenomen.
Voor nu geldt: je berichten op onversleutelde platforms kunnen gescreend worden. Je WhatsApp nog niet. Loopt je meeste communicatie via Gmail of een andere onversleutelde dienst, dan kan die door deze scans gaan.