Je opent WhatsApp en er staat een blauwe cirkel in je gesprekkenlijst die er vorige week nog niet was. Je zoekt iets op en krijgt eerst een AI-samenvatting voordat je de eerste echte link ziet. Niemand vroeg jou hier iets over. De Amerikaanse bibliothecaris Jessamyn West besloot daar wat aan te doen en bundelde op NoToAI.org hoe je die functies terugdraait, per apparaat en per app.
De gids heet How to disable or avoid intrusive AI en staat op librarian.net, haar blog. Bijzonder is de manier waarop hij tot stand kwam: crowdsourced. West vroeg mensen om instructies aan te dragen voor de apparaten en programma’s die ze zelf gebruiken, en maakte daar één doorzoekbaar overzicht van. Geen verhandeling over of AI goed of slecht is. Gewoon: hier staat de knop.
Waarom uitgerekend een bibliothecaris
Dit is minder toevallig dan het lijkt. Bibliotheken zijn al twee decennia de plek waar mensen binnenlopen met “mijn computer doet iets raars”. Ze helpen met DigiD, met een printer, met een e-mailaccount dat is gekaapt. Sinds AI-functies ongevraagd in bestaande software opduiken, komt precies dat soort vragen weer binnen — alleen nu over een assistent die uit zichzelf verscheen.
Verschillende Amerikaanse bibliotheken geven er inmiddels workshops over, onder namen als Avoiding AI. Bezoekers krijgen daar stap voor stap te zien hoe ze standaard ingeschakelde functies uitzetten. Fast Company schreef over de gids dat de eerste stap voor wie AI opgedrongen krijgt vaak simpelweg is: weten dát er een instelling bestaat.
Beginner-tip:je hoeft niet te kiezen tussen “alles uit” en “alles maar accepteren”. De meeste mensen die deze gids gebruiken zetten twee of drie dingen uit die hen storen, en laten de rest staan. Dat is een prima uitkomst.
Wat er wél lukt
De gids behandelt onder meer Apple Intelligence, Google Gemini en Adobe Acrobat Reader. Dat zijn drie heel verschillende gevallen, en dat verschil is meteen de belangrijkste les.
Apple Intelligence heeft een echte aan-uitknop. Op een iPhone 16 of nieuwer, en op recentere Macs en iPads, vind je die in Instellingen (op de Mac: Systeeminstellingen) onder Apple Intelligence. Uit is uit.
Google Gemini ligt ingewikkelder en hangt af van je telefoonmerk. Bij sommige fabrikanten kun je de app verwijderen, bij andere niet. In de Berichten-app zit wel een schakelaar waarmee je hem daar buitenspel zet.
Adobe Acrobat Reader kreeg er AI-functies bij die je in de instellingen kunt uitzetten — het klassieke geval van software die je al jaren gebruikt en die er ineens iets bij deed.
Waar je in Nederland vastloopt
Voor de Nederlandse lezer zijn twee gevallen relevanter dan wat er ook in de gids staat, en bij allebei is het antwoord ongemakkelijk.
Meta AI in WhatsApp kun je niet volledig verwijderen. Er is geen schakelaar die de functie uit je app haalt. Wat wel kan: per gesprek Geavanceerde chatprivacy aanzetten. Open het gesprek, tik bovenaan op de naam, scroll naar beneden en zet de optie aan. Dan is Meta AI in dát gesprek geblokkeerd. Je moet het dus per chat doen, wat bij honderd gesprekken geen serieuze oplossing is. Meta stelt dat de assistent alleen meeleest in berichten waarin je hem expliciet aanroept; Radar zocht dat vorig jaar uit. Of dat je genoeg geruststelt, is aan jou. Hoe de Europese regels rond Meta’s chatbots liggen, beschreven we eerder in ons stuk over WhatsApp en de DMA.
De AI-samenvattingen boven je Google-resultaten kun je niet officieel uitzetten. Google biedt daar simpelweg geen instelling voor. Er bestaan browserextensies die de blokken zeggen te verbergen — Hide Google AI Overviews en Bye bye Google AI zijn de bekendste — maar hun werking is nooit onafhankelijk getest, en een extensie die je zoekresultaten aanpast kan per definitie zien wat je zoekt. Eerlijk gezegd is uitwijken naar een andere zoekmachine hier de schonere route. Dat die samenvattingen er soms flink naast zitten, is trouwens geen theoretisch probleem: daar liep Google al een aansprakelijkheidszaak om op.
De knop die je waarschijnlijk mist
Er is één instelling die in geen enkele hardware-gids staat en die voor de meeste mensen meer uitmaakt dan alle bovenstaande bij elkaar: of jouw berichten, foto’s en documenten gebruikt mogen worden om AI-modellen te tráinen. Dat is iets anders dan of er een assistent in je app staat.
Per dienst verschilt het of dat kan, en waar de afmeldknop zit. De Consumentenbond houdt een overzicht bij van diensten waar je je kunt afmelden voor AI-training. Twintig minuten daaraan besteden levert meer op dan het uitzetten van een assistent die je toch nooit aanklikt.
Wie het rijtje afgaat, merkt bovendien iets anders: bij bijna elke dienst moet jíj de afmelding aanzetten. Standaard staat het aan. Dat is precies waarom een bibliothecaris hier een gids over moest schrijven.