Je schrijft een boek, en jaren later blijkt het, zonder dat iemand het vroeg, gebruikt om een AI-model te trainen. Geen toestemming, geen vergoeding, geen idee waar je werk is beland. Dat is anno 2026 eerder regel dan uitzondering. De Nederlandse boekenwereld zet daar iets tegenover: op 22 juni 2026 lanceerde een coalitie van uitgevers samen met CB het platform Bookpact.ai, waarop uitgevers per titel via opt-in bepalen of en hoe AI-bedrijven een boek mogen gebruiken (Bron: Emerce; Bookpact.ai).
Update 25 september 2026Twee data gecorrigeerd. Bookpact.ai werd op 22 juni 2026 aangekondigd, niet op 23 juni (zie depersoverzichten op Bookpact.ai), en Common Crawl verwijderde de artikelen op verzoek van BREIN al innovember 2025, niet in 2026.
Wat Bookpact.ai doet
De kern is een opt-in per titel. Via het platform bepaalt een uitgever of auteur óf en hoe een boek door AI-bedrijven gebruikt mag worden, en die keuze is fijnmazig. Training is iets anders dan een samenvatting, vertaling iets anders dan citeren, en je kunt ze los van elkaar toestaan of weigeren. Bij elke keuze horen toestemming, een afgesproken vergoeding en inzicht in het gebruik.
“Het allerbelangrijkste aan Bookpact.ai is dat auteurs en uitgevers zeggenschap houden over hun eigen boeken,” aldus Sander Ruys, oprichter van Maven Publishing en initiatiefnemer van het platform. “Wie niet wil, kan ‘nee’ zeggen. Wie wel wil, bepaalt zelf de voorwaarden” (Bron: Emerce).
Beginner-tip“Opt-in” betekent dat er standaard niets mag, totdat jij actief toestemming geeft. Het tegenovergestelde (opt-out) legt de last bij de maker om overal bezwaar te maken. Voor auteurs is opt-in de sterkere positie.
Waarom dit nu gebeurt
De aanleiding is een combinatie van een probleem en een wet. Het probleem: boeken worden wereldwijd op grote schaal gebruikt voor AI-training, vaak zonder dat de maker het weet, laat staan ervoor betaald krijgt. De wet: de EU AI Act is van kracht, en sinds 2 augustus 2025 moeten makers van algemene AI-modellen onder meer een auteursrechtbeleid hebben en een samenvatting van hun trainingsdata publiceren.
Bookpact.ai schuift tussen die twee in. Het biedt AI-bedrijven een gestructureerde, schaalbare manier om afspraken te maken, met gedocumenteerde toestemming, heldere licentievoorwaarden en aantoonbare vergoeding. Voor uitgevers en auteurs ontstaat zo een infrastructuur om vooraf te beslissen; procederen achteraf is dan niet meer de enige route.
De zes uitgangspunten
Het platform werkt vanuit zes principes, die samen een aardig beeld geven van waar het naartoe wil (Bron: Emerce):
- Toestemming vooraf: per titel, per AI-klant, per gebruik en met een vaste looptijd.
- Eerlijke vergoeding: met het recht om ‘nee’ te zeggen als voorwaarde.
- Inhoudelijke integriteit en bronvermelding: een AI-samenvatting moet kloppen en de bron noemen.
- Traceerbaarheid: meetbare rapportage over hoe het werk wordt gebruikt, ook in trainingsdata.
- Europese focus: niet afhankelijk van één technologisch platform; waar mogelijk open source en Europese alternatieven.
- Duurzaamheid: voorrang voor AI-partijen die hun energie- en klimaatimpact transparant beperken.
GevorderdenPunt vijf is strategisch interessant. Door bewust te kiezen voor open source en Europese alternatieven probeert het platform te voorkomen dat de hele boekenketen straks afhankelijk is van één grote, niet-Europese AI-aanbieder. Het is hetzelfde soevereiniteitsargument dat ook bijopen AI-modellenspeelt.
Wie er meedoet en wat het betekent
Bookpact.ai wordt gesteund door Lannoo Groep, VBK, WPG, Maven Publishing en door CB, de centrale distributeur in het boekenvak. Het platform staat open voor alle geïnteresseerde uitgeverijen; aangesloten uitgevers gaan de komende tijd met hun auteurs in gesprek over deelname.
Het past in een bredere Europese beweging om makers grip te geven op AI-gebruik. In maart 2026 riep het Europees Parlement met 460 stemmen vóór op tot betere bescherming van auteursrechtelijk werk tegen ongevraagd AI-gebruik (Bron: Emerce), en in november 2025 haalde Common Crawl op verzoek van Stichting BREIN ruim twee miljoen nieuwsartikelen uit zijn databank (Bron: Emerce). De keerzijde van diezelfde datahonger zie je in AI-bedrijven kopen oude boeken op en versnipperen ze voor ‘schone’ trainingsdata. Het Amerikaanse alternatief is de rechtszaal, waar The Seattle Times en Newsday OpenAI en Microsoft aanklaagden in plaats van vooraf te licentiëren. Wat Bookpact.ai toevoegt, is een werkend platform waar het elders bij een oproep of een verwijdering bleef. Het boekenvak claimt daarmee een voortrekkersrol in Europa. Dat rechtmatige-data-principe zie je ook terug bij GPT-NL, het Nederlandse taalmodel dat z’n nieuwsdata via een NDP-licentie inkocht.
Of het werkt, hangt straks af van twee dingen: hoeveel uitgevers en auteurs daadwerkelijk meedoen, en of AI-bedrijven de route via Bookpact.ai verkiezen boven gewoon doorgaan. Maar als infrastructuur is het een concreet antwoord op een vraag die tot nu toe vooral bij de rechter belandde. En daar belandt ze nog steeds: 35 muziekuitgevers klaagden Anthropic aan om songteksten.