Je schrijft een boek, en jaren later blijkt het — zonder dat iemand het vroeg — gebruikt om een AI-model te trainen. Geen toestemming, geen vergoeding, geen idee waar je werk is beland. Dat is anno 2026 eerder regel dan uitzondering. De Nederlandse boekenwereld zet daar nu iets tegenover: op 23 juni lanceerde een coalitie van uitgevers samen met CB het platform Bookpact.ai (Bron: Emerce).
Wat Bookpact.ai doet
De kern is een opt-in per titel. Via het platform bepaalt een uitgever of auteur óf en hoe een boek door AI-bedrijven gebruikt mag worden — en die keuze is fijnmazig. Training is iets anders dan een samenvatting, vertaling iets anders dan citeren, en je kunt ze los van elkaar toestaan of weigeren. Bij elke keuze horen toestemming, een afgesproken vergoeding en inzicht in het gebruik.
“Het allerbelangrijkste aan Bookpact.ai is dat auteurs en uitgevers zeggenschap houden over hun eigen boeken,” aldus Sander Ruys, oprichter van Maven Publishing en initiatiefnemer van het platform. “Wie niet wil, kan ‘nee’ zeggen. Wie wel wil, bepaalt zelf de voorwaarden” (Bron: Emerce).
Beginner-tip:“Opt-in” betekent dat er standaard niets mag, totdat jij actief toestemming geeft. Het tegenovergestelde — opt-out — legt de last bij de maker om overal bezwaar te maken. Voor auteurs is opt-in de sterkere positie.
Waarom dit nu gebeurt
De aanleiding is een combinatie van een probleem en een wet. Het probleem: boeken worden wereldwijd op grote schaal gebruikt voor AI-training, vaak zonder dat de maker het weet, laat staan ervoor betaald krijgt. De wet: de EU AI Act is van kracht, en de verplichtingen voor AI-bedrijven rond transparantie en auteursrecht worden steeds concreter.
Bookpact.ai schuift tussen die twee in. Het biedt AI-bedrijven een gestructureerde, schaalbare manier om afspraken te maken — met gedocumenteerde toestemming, heldere licentievoorwaarden en aantoonbare vergoeding. Voor uitgevers en auteurs ontstaat zo een infrastructuur om vooraf te beslissen, in plaats van achteraf te procederen.
De zes uitgangspunten
Het platform werkt vanuit zes principes, die samen een aardig beeld geven van waar het naartoe wil (Bron: Emerce):
- Toestemming vooraf — per titel, per AI-klant, per gebruik en met een vaste looptijd.
- Eerlijke vergoeding — met het recht om ‘nee’ te zeggen als voorwaarde.
- Inhoudelijke integriteit en bronvermelding — een AI-samenvatting moet kloppen en de bron noemen.
- Traceerbaarheid — meetbare rapportage over hoe het werk wordt gebruikt, ook in trainingsdata.
- Europese focus — niet afhankelijk van één technologisch platform; waar mogelijk open source en Europese alternatieven.
- Duurzaamheid — voorrang voor AI-partijen die hun energie- en klimaatimpact transparant beperken.
Gevorderden:Punt vijf is strategisch interessant. Door bewust te kiezen voor open source en Europese alternatieven probeert het platform te voorkomen dat de hele boekenketen straks afhankelijk is van één grote, niet-Europese AI-aanbieder — hetzelfde soevereiniteitsargument dat ook bijopen AI-modellenspeelt.
Wie er meedoet — en wat het betekent
Bookpact.ai wordt gesteund door Lannoo Groep, VBK, WPG, Maven Publishing en door CB, de centrale distributeur in het boekenvak. Het platform staat open voor alle geïnteresseerde uitgeverijen; aangesloten uitgevers gaan de komende tijd met hun auteurs in gesprek over deelname.
Het past in een bredere Europese beweging om makers grip te geven op AI-gebruik. Eerder in 2026 riep het Europees Parlement op tot betere bescherming van auteursrechtelijk werk tegen ongevraagd AI-gebruik, en haalde Common Crawl op verzoek van Stichting BREIN ruim twee miljoen Nederlandse nieuwsartikelen uit zijn trainingsdatabank. Wat Bookpact.ai toevoegt, is dat het niet bij een oproep of een verwijdering blijft, maar er een werkend platform omheen bouwt — en dat het boekenvak daarmee een voortrekkersrol claimt.
Of het werkt, hangt straks af van twee dingen: hoeveel uitgevers en auteurs daadwerkelijk meedoen, en of AI-bedrijven de route via Bookpact.ai verkiezen boven gewoon doorgaan. Maar als infrastructuur is het een concreet antwoord op een vraag die tot nu toe vooral bij de rechter belandde.