Update 25 september 2026We hebben de passage over toezicht in Nederland gecorrigeerd. De toezichthouders zijn nog niet formeel aangewezen, want deUitvoeringswet AI-verordeningis na de internetconsultatie van 20 april tot 1 juni 2026 nog geen wet; de Autoriteit Persoonsgegevens is de beoogde coördinator.
Update 18 september 2026Artikel 4 is per 27 juli 2026 aangepast door de Digital Omnibus (Verordening (EU) 2026/1744): je moet de AI-geletterdheid van je mensen nu ‘ondersteunen’ en hoeft geen bepaald niveau meer te garanderen. Sinds augustus 2026 kunnen toezichthouders handhaven. We hebben ook een fout rechtgezet: artikel 4 kent in de AI Act geen eigen boete van €7,5 miljoen; sancties zijn aan de lidstaten (Bron: Europese Commissie).
Stand van zaken 23 juni 2026Dit artikel gaat overartikel 4van de EU AI Act, de AI-geletterdheidsplicht, en wat een MKB-ondernemer er vóór augustus 2026 aan moet doen. Voor de juridische basis lees jeDe EU AI Act — wat je echt moet weten als je met AI werkt. Wat er verder op 2 augustus verandert, staat inop 2 augustus begint de handhaving.
Er gaat een misverstand rond onder Nederlandse ondernemers: dat de AI-geletterdheidsplicht “in augustus 2026 ingaat”. Dat klopt niet. De plicht geldt al sinds 2 februari 2025. Sinds augustus 2026 hoort er ook toezicht bij, al heeft Nederland de toezichthouders daarvoor nog niet formeel aangewezen. Het verschil is belangrijk, want wie nog niets geregeld heeft, loopt al achter.
Augustus 2026 is geen startdatum
Toen het Digital Omnibus-akkoord van mei 2026 een reeks AI Act-deadlines vooruitschoof, ging er een zucht van verlichting door ondernemend Nederland. De zware eisen voor hoog-risico-AI schuiven inderdaad door naar december 2027 (zie AI Act-uitstel: de nieuwe deadlines). Maar artikel 4, de AI-geletterdheid, bleef buiten dat uitstel; de plicht werd alleen zachter geformuleerd (Bron: Gibson Dunn). Het geldt sinds 2 februari 2025 en kent geen overgangsperiode (Bron: Europese Commissie).
Sinds augustus 2026 mogen nationale markttoezichthouders de regel handhaven, maar in Nederland is dat nog niet rond. De Uitvoeringswet AI-verordening was na de internetconsultatie (20 april tot 1 juni 2026) op 25 september nog geen wet, dus de toezichthouders zijn nog niet formeel aangewezen (Bron: Rijksoverheid). De Autoriteit Persoonsgegevens, die via haar Directie Coördinatie Algoritmes (DCA) sinds 2023 het toezicht op algoritmes bundelt, is in dat wetsvoorstel de beoogde coördinator. Een eigen boetebedrag voor artikel 4 staat niet in de AI Act; sancties regelt elke lidstaat zelf, en volgens de Europese Commissie moeten ze proportioneel zijn. Een sanctie ligt vooral voor de hand als er iets misgaat door gebrek aan uitleg of training (Bron: Europese Commissie). Voor de meeste MKB-bedrijven is het dus vooral een stok achter de deur.
Wat artikel 4 letterlijk van je vraagt
Even zonder jargon: de wet zegt dat je moet zorgen dat de mensen die bij jou met AI werken er voldoende van begrijpen. Dat geldt voor iedere organisatie die AI inzet, ook als je niets zelf bouwt en alleen kant-en-klare tools als ChatGPT, Microsoft Copilot of Gemini gebruikt. En dat zijn er steeds meer: in 2025 gebruikte een derde van de Nederlandse bedrijven AI, al loopt Scandinavië daarin nog voor. In de wettekst heet je dan een deployer: een gebruiker van andermans systeem.
De eis is proportioneel. Een marketingbureau van acht mensen dat AI gebruikt om teksten te concepten, hoeft niet hetzelfde te regelen als een verzekeraar die er klantbeslissingen op baseert. De wet kijkt naar de rol van de persoon, de complexiteit van het systeem en de context waarin je het inzet. Dat is geruststellend nieuws: er is geen verplichte cursus en geen vast aantal uren.
Beginner-tip“geletterd” betekent hier niet dat je personeel moet kunnen programmeren. Het betekent dat ze begrijpen wat de tool wel en niet kan, dat een antwoord kan kloppen maar net zo goed verzonnen kan zijn (een hallucinatie), en dat ze weten welke gegevens ze er beter niet in zetten. Een uur uitleg met voorbeelden uit je eigen werk komt een heel eind. Dit raakt aanwat je beter níet in ChatGPT zet.
Zo regel je het zonder dure cursus
De Autoriteit Persoonsgegevens bracht hier gratis een handreiking voor uit, “Verder bouwen aan AI-geletterdheid”, vernieuwd op 27 oktober 2025 (Bron: Autoriteit Persoonsgegevens). Die vat het samen in vier stappen, en je kunt ze in een middag doorlopen:
- Identificeren. Schrijf op welke AI-tools er binnen je bedrijf gebruikt worden, door wie, en waarvoor. Een spreadsheet van een paar regels is genoeg om te beginnen.
- Doelen bepalen. Bepaal wie op welk niveau iets moet weten. Je verkoper die ChatGPT voor e-mails gebruikt, heeft andere kennis nodig dan iemand die een AI-model op klantdata loslaat.
- Uitvoeren. Geef de uitleg of training. Voor een klein bedrijf kan dat een interne sessie van anderhalf uur zijn met een korte toets, plus een paragraaf in je personeelsbeleid over verantwoord AI-gebruik.
- Evalueren. Kijk een keer per jaar of het nog klopt. AI-gebruik verschuift sneller dan de meeste bedrijfsregels, dus dit is geen eenmalig vinkje.
Wil je toch iets extern inkopen, dan kan de SLIM-subsidie helpen: het MKB krijgt 60% van de projectkosten vergoed, met een minimum van €5.000 en een maximum van €24.999 per aanvraag. AI-training valt eronder als onderdeel van een breder leer- en ontwikkelplan. Het tweede aanvraagtijdvak van 2026 liep van 10 augustus tot 7 september (Bron: Ondernemersplein).
GevorderdenHeb je al een jaarlijkse AVG-refresher, hang de AI-module daaraan. De onderwerpen overlappen sterk — output controleren, bias herkennen, weten wat je wel en niet in een prompt zet — en je hebt het governance-ritme al staan. Voor de bredere Nederlandse stand van zaken:wat sinds 2 augustus geldt en wie toezicht houdt.
Wat betekent dit voor je bedrijf?
Je hoeft geen jurist in te huren en geen cursus te kopen. Eén ochtend voor de inventarisatie, één interne sessie, en een halve pagina op papier waarin staat wie bij jou met AI werkt en welke uitleg ze kregen: daarmee sta je er aantoonbaar. Dat is precies wat een toezichthouder als eerste zou vragen, en precies wat de meeste bedrijven nog niet hebben liggen. Wil je een uitgewerkt stappenplan met voorbeelden, dan staat dat op ons MKB-platform: AI-geletterdheid regelen zonder dure cursus. Dat de praktijkgidsen daar staan en het nieuws hier, lichten we toe in deze korte uitleg. Dat investeren in kennis geen papieren exercitie is, onderstreept ook MIT-onderzoek: de hoofdoorzaak dat 95% van de AI-pilots geen rendement oplevert is een ‘learning gap’ in de organisatie, geen slechte techniek. Diezelfde vertaalslag van beleid naar praktijk speelt in het onderwijs: vier mensen organiseren daarom een landelijke Praktijkdag Digitale Geletterdheid.