Stand van zaken 23 juni 2026:dit artikel gaat overartikel 4van de EU AI Act, de AI-geletterdheidsplicht, en wat een MKB-ondernemer er vóór augustus 2026 aan moet doen. Voor de juridische basis lees jeDe EU AI Act — wat je echt moet weten als je met AI werkt. Wat er verder op 2 augustus verandert, staat inop 2 augustus begint de handhaving.
Er gaat een misverstand rond onder Nederlandse ondernemers: dat de AI-geletterdheidsplicht “in augustus 2026 ingaat”. Dat klopt niet. De plicht geldt al sinds 2 februari 2025. Wat in augustus verandert, is dat toezichthouders hem kunnen gaan handhaven. Het verschil is belangrijk, want het bepaalt wat je deze zomer nog moet doen.
Augustus 2026 is geen startdatum
Toen het Digital Omnibus-akkoord van mei 2026 een reeks AI Act-deadlines vooruitschoof, ging er een zucht van verlichting door ondernemend Nederland. De zware eisen voor hoog-risico-AI schuiven inderdaad door naar december 2027 (zie AI Act-uitstel: de nieuwe deadlines). Maar artikel 4, de AI-geletterdheid, bleef bewust buiten dat uitstel (Bron: Gibson Dunn). Het geldt sinds 2 februari 2025 en kent geen overgangsperiode (Bron: Europese Commissie).
Wat er op 2 augustus 2026 gebeurt, is dit: vanaf die dag mogen de nationale markttoezichthouders de regel handhaven. In Nederland coördineert de Autoriteit Persoonsgegevens dat, via de Directie Coördinatie Algoritmes (DCA), die sinds 2023 het toezicht op algoritmes en AI bundelt. Het overtreden van artikel 4 valt in de middelste boetecategorie van de wet: tot €7,5 miljoen of 1% van de wereldwijde jaaromzet (Bron: EU AI Act). Schrik daar niet van. Voor de meeste MKB-bedrijven is dat in 2026 vooral een stok achter de deur; de eerste lijn van een toezichthouder is doorgaans een waarschuwing met een hersteltermijn, geen rekening.
Wat artikel 4 letterlijk van je vraagt
Even zonder jargon: de wet zegt dat je moet zorgen dat de mensen die bij jou met AI werken er voldoende van begrijpen. Dat geldt voor iedere organisatie die AI inzet, ook als je niets zelf bouwt en alleen kant-en-klare tools als ChatGPT, Microsoft Copilot of Gemini gebruikt. En dat zijn er steeds meer: in 2025 gebruikte een derde van de Nederlandse bedrijven AI, al loopt Scandinavië daarin nog voor. In de wettekst heet je dan een deployer: een gebruiker van andermans systeem.
De eis is proportioneel. Een marketingbureau van acht mensen dat AI gebruikt om teksten te concepten, hoeft niet hetzelfde te regelen als een verzekeraar die er klantbeslissingen op baseert. De wet kijkt naar de rol van de persoon, de complexiteit van het systeem en de context waarin je het inzet. Dat is geruststellend nieuws: er is geen verplichte cursus en geen vast aantal uren.
Beginner-tip:“geletterd” betekent hier niet dat je personeel moet kunnen programmeren. Het betekent dat ze begrijpen wat de tool wel en niet kan, dat een antwoord kan kloppen maar net zo goed verzonnen kan zijn (een hallucinatie), en dat ze weten welke gegevens ze er beter niet in zetten. Een uur uitleg met voorbeelden uit je eigen werk komt een heel eind. Dit raakt aanwat je beter níet in ChatGPT zet.
Zo regel je het zonder dure cursus
De Autoriteit Persoonsgegevens bracht hier gratis een handreiking voor uit, “Verder bouwen aan AI-geletterdheid”, vernieuwd op 27 oktober 2025 (Bron: Autoriteit Persoonsgegevens). Die vat het samen in vier stappen, en je kunt ze in een middag doorlopen:
- Identificeren. Schrijf op welke AI-tools er binnen je bedrijf gebruikt worden, door wie, en waarvoor. Een spreadsheet van een paar regels is genoeg om te beginnen.
- Doelen bepalen. Bepaal wie op welk niveau iets moet weten. Je verkoper die ChatGPT voor e-mails gebruikt, heeft andere kennis nodig dan iemand die een AI-model op klantdata loslaat.
- Uitvoeren. Geef de uitleg of training. Voor een klein bedrijf kan dat een interne sessie van anderhalf uur zijn met een korte toets, plus een paragraaf in je personeelsbeleid over verantwoord AI-gebruik.
- Evalueren. Kijk een keer per jaar of het nog klopt. AI-gebruik verschuift sneller dan de meeste bedrijfsregels, dus dit is geen eenmalig vinkje.
Wil je toch iets extern inkopen, dan kan de SLIM-subsidie helpen: het MKB krijgt 60% van scholingskosten vergoed, met een minimum van €5.000 en een maximum van €24.999 per aanvraag. AI-training valt eronder als onderdeel van een breder leer- en ontwikkelplan. Het tweede aanvraagtijdvak van 2026 loopt van 10 augustus tot 7 september (Bron: Ondernemersplein).
Gevorderden:heb je al een jaarlijkse AVG-refresher, hang de AI-module daaraan. De onderwerpen overlappen sterk — output controleren, bias herkennen, weten wat je wel en niet in een prompt zet — en je hebt het governance-ritme al staan. Voor de bredere Nederlandse stand van zaken:van bewustwording naar governance.
Wat betekent dit voor je bedrijf?
Je hoeft deze zomer geen jurist in te huren en geen cursus te kopen. Eén ochtend voor de inventarisatie, één interne sessie, en een halve pagina op papier waarin staat wie bij jou met AI werkt en welke uitleg ze kregen: daarmee sta je er aantoonbaar. Dat is precies wat een toezichthouder na augustus als eerste zou vragen, en precies wat de meeste bedrijven nog niet hebben liggen. Wil je een uitgewerkt stappenplan met voorbeelden, dan staat dat op ons MKB-platform: AI-geletterdheid regelen zonder dure cursus. Dat de praktijkgidsen daar staan en het nieuws hier, lichten we toe in deze korte uitleg.