Een nieuw medicijn wordt pas getest als er genoeg geschikte patiënten meedoen, en juist dat zoeken kost vaak de meeste tijd. Farmaceut AstraZeneca en techbedrijf Oracle willen dat versnellen met AI die meekijkt in gegevens uit de gewone zorg. Op 20 oktober 2026 sloten ze daarvoor een overeenkomst (Bron: PR Newswire). Wat staat er echt in, en wat zou er in Europa voor nodig zijn?
Wat de twee bedrijven afspreken
Het gaat om een niet-bindende overeenkomst: de partijen gaan samen onderzoeken wat werkt, er ligt geen contract voor een kant-en-klaar systeem (Bron: PR Newswire). Het doel is drieledig: artsen helpen om eerder patiënten te vinden die aan de voorwaarden van een studie voldoen, sneller bewijs verzamelen over medicijnen, en uitkomsten van onderzoek sneller terug laten komen in de spreekkamer.
De rolverdeling is helder. AstraZeneca brengt de wetenschappelijke en medische kennis in, Oracle de gezondheidsdata, cloud, AI en software voor de werkvloer van artsen (Bron: Oracle). Als eerste aandachtsgebieden noemen ze kanker, hart- en vaatziekten, nier- en stofwisselingsziekten, longziekten en afweer, en zeldzame aandoeningen. Bedragen zijn niet bekendgemaakt (Bron: pharmaphorum).
Beginner-tip Met “real-world data” bedoelen de bedrijven gegevens uit de dagelijkse zorg: je dossier, labuitslagen, voorgeschreven medicijnen. Die zijn niet voor een studie verzameld. Een AI kan er wel in zoeken naar mensen die bijvoorbeeld al jaren een te hoge bloeddruk hebben ondanks medicatie, precies het soort patiënt dat een studie nodig kan hebben.
Eerste project: hoge bloeddruk in Abu Dhabi
Het eerste concrete programma draait in Abu Dhabi, samen met het lokale zorgbedrijf M42. Het richt zich op mensen met hoge bloeddruk die slecht onder controle is: hen opsporen, zorgen dat ze behandeld worden volgens de richtlijnen, en de werving voor studies verbeteren (Bron: pharmaphorum). Volgens pharmaphorum volgen de komende maanden projecten in de VS, Europa en het Midden-Oosten, telkens opgezet met de lokale overheid om aan de regels te voldoen. In het persbericht zelf staan die regio’s niet; daar staat alleen dat de bedrijven willen kijken of een aanpak naar andere ziektes en landen kan (Bron: Oracle).
AstraZeneca-topvrouw voor data en AI Anne-Claire Gerbaldi vat het probleem samen:
“Too many patients are diagnosed late or face a long journey to get the care they need.” (bron: Anne-Claire Gerbaldi, Chief Digital, Data and AI Officer AstraZeneca, via PR Newswire)
Topman Pascal Soriot belooft dat de samenwerking artsen helpt om patiënten eerder te vinden en studies efficiënter te maken (Bron: Oracle).
Wat er (nog) niet in staat
Belangrijker dan wat de bedrijven beloven, is wat ontbreekt. Het persbericht noemt geen productnamen, geen aantallen patiënten en geen doelen in cijfers. Over privacy zegt Oracle alleen dat het “secure data” levert en dat alles gebeurt “under the governance of the health systems delivering care”, aldus Seema Verma, die bij Oracle de zorgtak leidt (Bron: Oracle). Hoe gegevens worden gepseudonimiseerd en wie het AI-model te zien krijgt, staat er niet in.
Ook een onafhankelijke stem ontbreekt: in de berichtgeving van pharmaphorum komen alleen de twee bedrijven aan het woord (Bron: pharmaphorum). Dat maakt dit voorlopig een intentie, nog geen resultaat.
Gevorderden Er bestaan technieken om AI van medische data te laten leren zonder dat die data het ziekenhuis verlaten, zoals federated learning. Hoe dat werkt, lees je in ons stuk over AI en jouw medische data. Of AstraZeneca en Oracle zo’n aanpak kiezen, maken ze niet bekend. Dat is precies de vraag om te stellen zodra een Europees ziekenhuis aanhaakt.
Wat er in Europa voor nodig is
Een Europees project kan niet zomaar in patiëntendossiers zoeken. Vanaf 2029 komt daar een vast kader voor: de European Health Data Space (EHDS). Die verordening geldt sinds 26 maart 2025, maar de regels voor hergebruik van zorgdata gaan grotendeels pas in op 26 maart 2029 (Bron: Europese Commissie).
Wat de EHDS dan regelt (Bron: McCann FitzGerald):
| Onderdeel | Wat het inhoudt |
|---|---|
| Toegangsorganisatie | Elke lidstaat wijst uiterlijk 26 maart 2027 een instantie aan die aanvragen voor zorgdata beoordeelt |
| Toegestaan | Wetenschappelijk onderzoek, ook productontwikkeling en het trainen of testen van algoritmes |
| Verboden | Reclame en marketing, en producten die mensen of de volksgezondheid schaden |
| Jouw recht | Je kunt altijd en zonder reden bezwaar maken tegen hergebruik van je gegevens |
In Nederland wordt dat de Gezondheidsdata-autoriteit, een nieuw zelfstandig bestuursorgaan dat VWS in mei 2026 aankondigde. Die gaat aanvragen voor hergebruik van zorgdata beoordelen, vergunningen verlenen en toegang geven via beveiligde omgevingen. Uiterlijk maart 2029 moet de autoriteit voor de eerste taken draaien (Bron: Data voor gezondheid). Hoe je straks bezwaar maakt, is nog niet uitgewerkt; in 2025 liep een proef om te kijken of het bestaande toestemmingssysteem Mitz dat kan regelen (Bron: Oncologie.nu).
Wat jij ervan merkt
Voorlopig niets direct: het eerste project speelt in Abu Dhabi, en voor Europa is nog niets concreets aangekondigd. Toch is dit het soort samenwerking dat de komende jaren vaker langskomt. Eerder schreven we al over een AI die in Utah zelf recepten uitschrijft en over wat AI in de zorg in 2026 al echt doet.
Drie dingen om op te letten als je straks hoort dat ook een Nederlands ziekenhuis meedoet. Wie ziet je gegevens, en blijven ze in het ziekenhuis? Gaat het via de nieuwe toegangsorganisatie? En weet je hoe je bezwaar maakt? Vooral dat laatste wordt vanaf 2029 een recht dat je zelf moet gebruiken.