Wie een Nederlands AI-bedrijf wil kopen, krijgt er vanaf 1 januari 2027 waarschijnlijk een gesprekspartner bij: de Nederlandse staat. Het kabinet maakte op 8 juni bekend dat het kunstmatige intelligentie en vijf andere technologieën wil toevoegen aan de Wet vifo, de investeringstoets die overnames kan tegenhouden als de nationale veiligheid in gevaar komt. Drie vakmedia berichtten erover, maar wat het besluit concreet betekent bleef onderbelicht. Daarom hier de uitleg.
Update 25 september 2026 Gecorrigeerd: over het eerste werkingsjaar van de Wet vifo (tot juni 2024) meldde advocatenkantoor Houthoff dat er geen verbodsbesluiten bekend waren en dat het aantal meldingen niet openbaar is (bron: Houthoff). Eerder stond hier dat het overgrote deel van de meldingen zonder ingrijpende maatregelen werd afgerond. Ook de niet te herleiden verwijzing naar een verbreding eind 2024 is geschrapt. Op Europees niveau verplicht de nieuwe Verordening (EU) 2026/1386 van 17 juni 2026 alle lidstaten om vanaf 17 januari 2028 buitenlandse investeringen in onder meer AI te screenen; de beslissing blijft bij de lidstaat zelf (Raad van de EU).
Voor wie is dit artikel? Voor ondernemers met AI-technologie in huis, investeerders, beleidsmakers en iedereen die wil snappen hoe Nederland zijn digitale kroonjuwelen probeert te beschermen. Nieuw in AI-regelgeving? Begin bij onze gids over de EU AI Act.
Wat er precies is besloten
De Wet veiligheidstoets investeringen, fusies en overnames (vifo) bestaat sinds 2023. De wet regelt dat investeringen in bedrijven met “sensitieve technologie” vooraf gemeld en getoetst kunnen worden. Tot nu toe gold dat voor de defensie-industrie, quantum, fotonica, halfgeleiders en dual-use-technologie.
Daar komen per 1 januari 2027 zes categorieën bij (Bron: Rijksoverheid):
- kunstmatige intelligentie (AI);
- biotechnologie (deels, bijvoorbeeld stamceltechnologie en zaadveredeling);
- geavanceerde materialen;
- nanotechnologie;
- sensor- en navigatietechnologie;
- nucleaire technologie voor medisch gebruik.
Minister Heleen Herbert (Economische Zaken en Klimaat) heeft de aanpassing aangeboden aan de Tweede en Eerste Kamer. Daarna gaat het besluit nog voor advies naar de Raad van State. Formeel is het dus een voornemen, al is de politieke richting helder.
“Nederland is doelwit van cyberoperaties, spionage en sabotage. Daarom moeten we als kabinet kennis, innovaties en bedrijven beschermen en versterken. Het streven blijft een open economie, maar we zijn scherp op risico’s”, aldus Herbert in de toelichting (Bron: Rijksoverheid).
Beginner-tip “Dual-use” betekent technologie die zowel civiel als militair bruikbaar is. Veel AI valt daar in de praktijk al een beetje onder: beeldherkenning voor een sorteerlijn kan met andere training ook drones aansturen. Met een eigen categorie hoeft AI niet langer via de dual-use-bepaling onder de toets te vallen.
Hoe de toets werkt
De uitvoering ligt bij het Bureau Toetsing Investeringen (BTI), onderdeel van het ministerie van EZK. Het BTI beoordeelt per gemelde transactie of er een risico ontstaat voor de nationale veiligheid. Drie uitkomsten zijn mogelijk: de deal mag gewoon door, de deal mag door onder voorwaarden, of de deal wordt geheel of gedeeltelijk verboden.
Eén ding is goed om te weten: de uitkomsten van individuele toetsen worden niet openbaar gemaakt, vanwege bedrijfsgevoelige informatie. Het ministerie rapporteert wel jaarlijks over het aantal behandelde zaken (Bron: Rijksoverheid). Na het eerste werkingsjaar (tot juni 2024) waren er geen verbodsbesluiten bekend, en ook het aantal meldingen bij het BTI was niet openbaar (Bron: Houthoff).
Vakmedia vatten de uitbreiding samen als een blokkade-instrument tegen “niet-bevriende landen”, met China als terugkerend voorbeeld (Bron: Computable). Die framing klopt politiek, maar juridisch is de wet landenneutraal: elke investeerder in sensitieve technologie kan worden getoetst, ook een Amerikaanse of Europese. De wet-vifo en Pax Silica zijn daarmee twee kanten van hetzelfde beleid: Pax Silica regelt wie je wél samenwerkt, de wet-vifo wie je buiten de deur houdt.
Gevorderden De open vraag is de afbakening. “Kunstmatige intelligentie” is geen scherp omlijnde categorie zoals fotonica of halfgeleiders. Gebruikt een logistiek bedrijf met een slim planningsalgoritme straks sensitieve technologie? Het definitieve reikwijdtebesluit moet dit afbakenen; tot die tekst er ligt, weet je niet precies wie meldplichtig wordt. Voor wie deals voorbereidt, is dát het document om op te wachten, niet het persbericht.
Waarom dit nu speelt
De uitbreiding past in een bredere beweging. Landen zetten overnames en investeringen steeds vaker in om geopolitieke invloed te vergroten, en Nederland heeft relatief veel waardevolle technologie binnen de grenzen. In mei 2026 kondigde het kabinet al aan dat ook zorgorganisaties en aanbieders van zorg-ICT en gezondheidsdata onder de Wet vifo kunnen gaan vallen (Bron: Computable). De Wet vifo is daarmee één instrument binnen een groter geheel: de internationale AI-strategie die het kabinet op 3 juli 2026 naar de Kamer stuurde, noemt het terugdringen van risicovolle strategische afhankelijkheden expliciet als één van de drie hoofddoelen.
Tegelijk investeert Nederland zelf fors in eigen capaciteit. Herbert noemt in haar toelichting de miljarden die naar fotonica, quantum, AI en cloud gaan. Dat tweesporenbeleid (beschermen wat er is, bouwen wat er nog niet is) zie je ook terug bij GPT-NL en de Nederlandse AI-fabriek, de poging om een eigen taalmodel en rekenkracht op te zetten.
Voor de Nederlandse AI-sector is de timing relevant. Het ecosysteem groeit, en juist succesvolle scale-ups zijn aantrekkelijke overnamedoelen. Onze berichtgeving over de Nederlandse startup die internationaal doorbrak met AI laat zien hoe snel zo’n bedrijf op buitenlandse radar staat. Vanaf 2027 kijkt het BTI in zulke gevallen mee.
Wat dit betekent voor ondernemers en investeerders
Voor de dagelijkse praktijk van de meeste bedrijven verandert er niets: de wet toetst zeggenschap en investeringen, geen producten of klantrelaties. De groep die wél iets moet, is afgebakend.
AI-bedrijven met overname- of investeringsplannen. Reken vanaf 2027 op een meldplicht bij het BTI als je technologie als sensitief wordt aangemerkt. Plan de extra doorlooptijd in en betrek er vroeg een jurist bij. Wie nu al contracten met AI-leveranciers of -afnemers opstelt, kan onze inkoop-checklist voor AI-contracten ernaast leggen.
Investeerders. De toets geldt voor het verwerven van zeggenschap of significante invloed, ook bij minderheidsbelangen in sensitieve technologie. Een term sheet voor een Nederlandse AI-scale-up krijgt er vanaf 2027 een hoofdstuk bij.
Beleidsmakers en inkopers. De lijst van zes technologieën is meteen een aardige spiekbrief voor wat Den Haag als strategisch beschouwt. Wie aanbestedingen of subsidies in deze hoeken doet, weet waar de politieke aandacht zit.
Tot de beoogde invoering op 1 januari 2027 zijn de Kamerbehandeling en het advies van de Raad van State de momenten om te volgen. Pas dan wordt duidelijk hoe breed “kunstmatige intelligentie” in het definitieve besluit wordt gedefinieerd, en dus wie er precies onder valt.