Wie een Nederlands AI-bedrijf wil kopen, krijgt er vanaf 1 januari 2027 waarschijnlijk een gesprekspartner bij: de Nederlandse staat. Het kabinet maakte op 8 juni bekend dat het kunstmatige intelligentie en vijf andere technologieën wil toevoegen aan de Wet vifo, de investeringstoets die overnames kan tegenhouden als de nationale veiligheid in gevaar komt. Drie vakmedia berichtten erover, maar wat het besluit concreet betekent bleef onderbelicht. Daarom hier de uitleg.
Voor wie is dit artikel?Voor ondernemers met AI-technologie in huis, investeerders, beleidsmakers en iedereen die wil snappen hoe Nederland zijn digitale kroonjuwelen probeert te beschermen. Nieuw in AI-regelgeving? Begin bij onze gids overde EU AI Act.
Wat er precies is besloten
De Wet veiligheidstoets investeringen, fusies en overnames (vifo) bestaat sinds 2023. De wet regelt dat investeringen in bedrijven met “sensitieve technologie” vooraf gemeld en getoetst kunnen worden. Tot nu toe gold dat voor de defensie-industrie, quantum, fotonica, halfgeleiders en dual-use-technologie.
Daar komen per 1 januari 2027 zes categorieën bij (Bron: Rijksoverheid):
- kunstmatige intelligentie (AI);
- biotechnologie (deels, bijvoorbeeld stamceltechnologie en zaadveredeling);
- geavanceerde materialen;
- nanotechnologie;
- sensor- en navigatietechnologie;
- nucleaire technologie voor medisch gebruik.
Minister Heleen Herbert (Economische Zaken en Klimaat) heeft de aanpassing aangeboden aan de Tweede en Eerste Kamer. Daarna gaat het besluit nog voor advies naar de Raad van State. Formeel is het dus een voornemen, al is de politieke richting helder.
“Nederland is doelwit van cyberoperaties, spionage en sabotage. Daarom moeten we als kabinet kennis, innovaties en bedrijven beschermen en versterken. Het streven blijft een open economie, maar we zijn scherp op risico’s”, aldus Herbert in de toelichting (Bron: Rijksoverheid).
Beginner-tip:“Dual-use” betekent technologie die zowel civiel als militair bruikbaar is. Veel AI valt daar in de praktijk al een beetje onder: beeldherkenning voor een sorteerlijn kan met andere training ook drones aansturen. Dat is precies waarom AI nu een eigen categorie krijgt in plaats van mee te liften op de dual-use-bepaling.
Hoe de toets werkt
De uitvoering ligt bij het Bureau Toetsing Investeringen (BTI), onderdeel van het ministerie van EZK. Het BTI beoordeelt per gemelde transactie of er een risico ontstaat voor de nationale veiligheid. Drie uitkomsten zijn mogelijk: de deal mag gewoon door, de deal mag door onder voorwaarden, of de deal wordt geheel of gedeeltelijk verboden.
Eén ding is goed om te weten: de uitkomsten van individuele toetsen worden niet openbaar gemaakt, vanwege bedrijfsgevoelige informatie. Het ministerie rapporteert wel jaarlijks over het aantal behandelde zaken (Bron: Rijksoverheid). Uit het eerste werkingsjaar van de wet is bekend dat het overgrote deel van de meldingen zonder ingrijpende maatregelen werd afgerond (Bron: Houthoff).
Vakmedia vatten de uitbreiding samen als een blokkade-instrument tegen “niet-bevriende landen”, met China als terugkerend voorbeeld (Bron: Computable). Die framing klopt politiek, maar juridisch is de wet landenneutraal: elke investeerder in sensitieve technologie kan worden getoetst, ook een Amerikaanse of Europese.
Gevorderden:De open vraag is de afbakening. “Kunstmatige intelligentie” is geen scherp omlijnde categorie zoals fotonica of halfgeleiders. Gebruikt een logistiek bedrijf met een slim planningsalgoritme straks sensitieve technologie? Het definitieve reikwijdtebesluit moet dit afbakenen; tot die tekst er ligt, weet je niet precies wie meldplichtig wordt. Voor wie deals voorbereidt, is dát het document om op te wachten, niet het persbericht.
Waarom dit nu speelt
De uitbreiding past in een bredere beweging. Landen zetten overnames en investeringen steeds vaker in om geopolitieke invloed te vergroten, en Nederland heeft relatief veel waardevolle technologie binnen de grenzen. Het kabinet kondigde in mei al aan zorg-ICT te willen beschermen tegen ongewenste overnames, en eind 2024 werd de bescherming van het kennisintensieve bedrijfsleven al eens verbreed.
Tegelijk investeert Nederland zelf fors in eigen capaciteit. Herbert noemt in haar toelichting de miljarden die naar fotonica, quantum, AI en cloud gaan. Dat tweesporenbeleid (beschermen wat er is, bouwen wat er nog niet is) zie je ook terug bij GPT-NL en de Nederlandse AI-fabriek, de poging om een eigen taalmodel en rekenkracht op te zetten.
Voor de Nederlandse AI-sector is de timing relevant. Het ecosysteem groeit, en juist succesvolle scale-ups zijn aantrekkelijke overnamedoelen. Onze berichtgeving over de Nederlandse startup die internationaal doorbrak met AI laat zien hoe snel zo’n bedrijf op buitenlandse radar staat. Vanaf 2027 kijkt het BTI in zulke gevallen mee.
Wat dit betekent voor ondernemers en investeerders
Voor de dagelijkse praktijk van de meeste bedrijven verandert er niets: de wet toetst zeggenschap en investeringen, geen producten of klantrelaties. De groep die wél iets moet, is afgebakend.
AI-bedrijven met overname- of investeringsplannen. Reken vanaf 2027 op een meldplicht bij het BTI als je technologie als sensitief wordt aangemerkt. Plan de extra doorlooptijd in en betrek er vroeg een jurist bij. Wie nu al contracten met AI-leveranciers of -afnemers opstelt, kan onze inkoop-checklist voor AI-contracten ernaast leggen.
Investeerders. De toets geldt voor het verwerven van zeggenschap of significante invloed, ook bij minderheidsbelangen in sensitieve technologie. Een term sheet voor een Nederlandse AI-scale-up krijgt er vanaf 2027 een hoofdstuk bij.
Beleidsmakers en inkopers. De lijst van zes technologieën is meteen een aardige spiekbrief voor wat Den Haag als strategisch beschouwt. Wie aanbestedingen of subsidies in deze hoeken doet, weet waar de politieke aandacht zit.
De komende maanden zijn de Kamerbehandeling en het advies van de Raad van State de momenten om te volgen. Pas dan wordt duidelijk hoe breed “kunstmatige intelligentie” in het definitieve besluit wordt gedefinieerd, en dus wie er precies onder valt.
Samenvatting — de 5-minuten-versie
- Het kabinet wil per 1 januari 2027 zes technologieën toevoegen aan de Wet vifo, waaronder AI. Overnames van en investeringen in Nederlandse AI-bedrijven kunnen dan vooraf op nationale veiligheid worden getoetst.
- Het Bureau Toetsing Investeringen (BTI) voert de toets uit en kan voorwaarden stellen of een deal in het uiterste geval verbieden. Individuele uitkomsten blijven vertrouwelijk.
- Het besluit is formeel nog een voornemen: na aanbieding aan beide Kamers volgt advies van de Raad van State.
- De wet is landenneutraal, maar politiek draait het om “niet-bevriende landen”; China wordt in de berichtgeving als voorbeeld genoemd.
- De belangrijkste openstaande vraag is de afbakening: welke AI-toepassingen gelden straks als sensitieve technologie? Dat bepaalt wie meldplichtig wordt.
Bronnen
- Rijksoverheid — 6 technologieën per 1 januari 2027 toegevoegd aan Wet vifo — primaire bron (8 juni 2026) met de volledige lijst, procedure en quotes van minister Herbert.
- Computable — Kabinet kan spoedig ai-overnames uit ‘niet-bevriende landen’ blokkeren — duiding en geopolitieke context.
- Dutch IT Channel — Kabinet beschermt zes nieuwe tech-sectoren — sectorperspectief.
- Houthoff — Jaar 1 van de Wet vifo — juridische analyse van het eerste werkingsjaar van de investeringstoets.