Sinds maandag 26 oktober 2026 kunnen medewerkers van de Zweedse regeringskantoren ChatGPT en Claude niet meer openen in de browser van hun werkcomputer. Microsoft Copilot mag wel. Dat klinkt als een AI-verbod, maar dat is het niet: een deel van de ambtenaren werkt via een eigen platform gewoon door met dezelfde taalmodellen. Wat Stockholm afsluit is het privé-account. En dat raakt meer mensen dan alleen Zweedse ambtenaren.
Wat heeft Zweden precies geblokkeerd?
De Zweedse regeringskantoren (Regeringskansliet, het apparaat achter de premier en de ministeries) blokkeren de webversie van ChatGPT en Claude op de computers van het personeel. Sveriges Radio Ekot bracht het nieuws op 23 oktober naar buiten. In een mail aan de Zweedse omroep SVT schreef het kantoor dat de webinterface van beide diensten vanaf 26 oktober niet meer bereikbaar is (Bron: SVT).
De reden staat in een bericht op het intranet. Digitaliseringsdirecteur Mikael Wettercrantz schreef daar dat het gebruik van AI-diensten zonder overeenkomst gevolgen kan hebben voor de informatiebeveiliging. Een interview gaf hij niet (Bron: Computer Sweden).
Drie dingen vallen op:
- Copilot blijft. Het kantoor heeft Microsofts assistent doorgelicht en daarna de beveiliging verhoogd. Welke maatregelen dat zijn, staat nergens.
- De modellen blijven ook. Binnen Intric, een platform van een Stockholms bedrijf, houden medewerkers toegang tot de taalmodellen van ChatGPT en Claude. Intric won in juli een opdracht van de regeringskantoren en zegt dat het platform op servers in Zweden draait (Bron: The Next Web). Welke ambtenaren dat mogen, is niet bekendgemaakt.
- Zweden is er niet vroeg bij. De Zweedse Belastingdienst (Skatteverket) en de dienst voor gesloten jeugd- en verslavingszorg (SiS) hadden al een vergelijkbare blokkade. De Zweedse deurwaardersdienst Kronofogden overweegt het. DeepSeek was op de regeringskantoren al eerder aan banden gelegd.
OpenAI en Anthropic hebben niet publiek gereageerd.
Beginner-tip Een “taalmodel” is de motor onder een chatbot. ChatGPT is de app die je in de browser opent, GPT is het model erachter. Een bedrijf kan dat model ook via een eigen omgeving aanbieden, met eigen afspraken over waar je gegevens blijven. Precies dat doet Intric.
Waarom mag Copilot wel en ChatGPT niet?
Copilot is geen slimmer model dan ChatGPT of Claude. Het verschil zit in wat eromheen geregeld is. Copilot heeft het kantoor doorgelicht en goedgekeurd. Daarbij is de beveiliging aangescherpt. Voor een ambtenaar die zelf naar chatgpt.com surft en daar een stuk in plakt, bestaat zo’n overeenkomst niet. Die ambtenaar sluit dan een consumentencontract af met een Amerikaans bedrijf, namens zichzelf, met werkinformatie.
Of de Copilot van de Zweedse regering zelf ook modellen van OpenAI of Anthropic gebruikt, heeft het kantoor niet gezegd. Het zou zomaar kunnen. Dan gaat dezelfde vraag naar hetzelfde soort model, alleen langs een andere voordeur.
Gevorderden Bij een zakelijk contract regelt de werkgever zaken die je als losse gebruiker niet kunt regelen: een verwerkersovereenkomst onder de AVG, afspraken over bewaartermijnen, dat er niet op je invoer wordt getraind en vaak ook in welke regio de gegevens staan. Bij Claude Team en Enterprise traint Anthropic niet op gesprekken. Bij de persoonlijke Free- en Pro-accounts kies je dat zelf in je privacy-instellingen (Bron: Anthropic).
Hoe zit het voor Nederlandse ambtenaren?
Op papier is Nederland strenger dan de kop uit Stockholm doet vermoeden. Het overheidsbrede standpunt voor generatieve AI van 22 april 2025 zegt dat overheidsmedewerkers generatieve AI onder consumentenvoorwaarden niet mogen gebruiken, ook niet voor individueel gebruik. De reden is dezelfde als in Zweden: met de leverancier zijn dan geen afspraken te maken. Overheden kregen tot het einde van 2025 de tijd om zich eraan te houden (Bron: ministerie van BZKPDF).
Het standpunt is geen verbod op AI. Staatssecretaris Zsolt Szabó presenteerde het juist als verruiming: ambtenaren krijgen meer ruimte, mits er een risicoanalyse ligt en de organisatie afspraken maakt met de leverancier. Europese en open-source toepassingen krijgen de voorkeur (Bron: Rijksoverheid). Het geldt voor het Rijk, gemeenten, provincies, waterschappen en uitvoeringsorganisaties. Ook DeepSeek valt eronder, zoals we schreven bij het Amerikaanse DeepSeek-verbod voor de overheid.
Waar Zweden een slot op de deur zet, ligt het in Nederland bij de organisaties zelf om te zorgen dat medewerkers zich aan de regel houden. De beslisnota bij het standpunt noemt geen technische blokkade zoals in Stockholm. Sommige organisaties doen het wel. De gemeente Eindhoven blokkeerde ChatGPT en vergelijkbare openbare AI-sites op 23 oktober 2025, nadat een steekproef liet zien dat medewerkers Jeugdwetdocumenten en cv’s hadden geüpload. Dat lees je in ons stuk over persoonsgegevens in ChatGPT. Hoe het verbod landelijk gecontroleerd wordt, wilde de Tweede Kamer in 2025 ook weten. De commissie Digitale Zaken vroeg hoe wordt gehandhaafd dat ambtenaren geen AI onder consumentenvoorwaarden gebruiken. Ook vroeg ze wat er gebeurt als iemand het toch doet (Bron: Tweede Kamer).
Dat de praktijk achterloopt, laten cijfers van De Nederlandsche Bank zien. Bij de overheid gebruikt 51 procent van de werknemers AI, terwijl maar 22 procent zich daarbij door de werkgever gesteund voelt. We schreven er eerder over in Kwart werknemers krijgt steun van baas bij AI-gebruik. Dat gat is precies waar schaduw-AISchaduw-AIAI-tools die medewerkers op eigen houtje gebruiken, buiten het zicht van de IT-afdeling. Denk aan een collega die bedrijfsgegevens in een gratis chatbot plakt om sneller een rapport te maken.Hele uitleg: Schaduw-AI ontstaat: mensen die met hun eigen account doen wat hun organisatie nog niet geregeld heeft.
Opvallende timing: op dezelfde 26 oktober dat Stockholm de deur dichtdeed, maakte het Nederlandse kabinet bekend dat het 25.000 van de 160.000 rijksbanen wil schrappen en daarbij op AI rekent (Bron: Computable). Dat lukt alleen met AI die de overheid zelf heeft ingericht. Een ambtenaar met een privé-account telt daar niet voor mee.
Wat merk jij ervan als je niet bij de overheid werkt?
Werk je in het bedrijfsleven, dan is er geen wet die zegt dat je ChatGPT of Claude niet mag gebruiken. Je werkgever bepaalt het. Maar de AVG geldt wel. Die maakt de grens tussen onhandig en een overtreding smaller dan veel mensen denken.
De Autoriteit Persoonsgegevens waarschuwde op 6 augustus 2024 al dat ze meldingen kreeg van datalekkenDatalekHet ongewild naar buiten komen van persoonsgegevens: door een inbraak, een verkeerd verstuurde bestandslijst of een systeem dat openstond.Hele uitleg: Datalek door medewerkers die chatbots gebruikten. Een medewerker van een huisartsenpraktijk had medische gegevens van patiënten in een AI-chatbot gezet. Bij een telecombedrijf ging een bestand met klantadressen erin (Bron: Autoriteit Persoonsgegevens). Gebeurt dat tegen de afspraken in, dan is het een datalek. Dat moet de werkgever vaak binnen 72 uur melden bij de AP.
Stel je de maandagochtend voor waarop je een lastige klachtbrief wilt beantwoorden. Je kopieert de mail van de klant, met naam en adres, naar je eigen ChatGPT-account. Het antwoord is goed. Alleen staat die klant nu in een gesprek op een account waar je werkgever niets over te zeggen heeft. Zo ziet het merendeel van de gevallen eruit: niemand doet iets kwaads, iedereen wil gewoon sneller klaar zijn.
Welke vier vragen stel je je werkgever?
Het Zweedse besluit laat zien dat een organisatie AI pas veilig kan inzetten als vier dingen geregeld zijn. Ben jij degene die AI gebruikt, dan kun je dezelfde vier vragen bij je leidinggevende neerleggen:
| Vraag | Waarom het ertoe doet |
|---|---|
| Welke AI-tools zijn goedgekeurd voor werk? | Alleen bij die tools heeft je werkgever afspraken met de aanbieder. |
| Wat mag ik erin zetten? | Persoonsgegevens en vertrouwelijke stukken in een niet-goedgekeurde tool kunnen een datalek zijn. |
| Waar blijven de gegevens en wordt erop getraind? | Bij een persoonlijk account beslis jij of de aanbieder dat doet, niet je werkgever. |
| Wie controleert wat de AI oplevert? | Een fout in een AI-antwoord wordt jouw fout zodra je het doorstuurt. |
Krijg je geen antwoord, dan heb je ook een antwoord: er is nog geen beleid. Zet in dat geval geen namen, klantgegevens of interne stukken in een chatbot en gebruik AI voor wat je ook op een ansichtkaart zou durven schrijven.
Gevorderden Geeft je organisatie zelf leiding aan dit soort keuzes? Het MKB-platform beschrijft hoe je AI-beleid opstelt met een sjabloon en hoe je ziet welke AI je team al gebruikt.
Wordt dit vaker het patroon in Europa?
Zweden staat niet alleen. In februari 2026 zette het Europees Parlement de ingebouwde AI-functies uit op de tablets en telefoons van Europarlementariërs en medewerkers, omdat de IT-afdeling niet kon garanderen wat er met de verwerkte gegevens gebeurde (Bron: eWeek). Een Europees verbod op ChatGPT of Claude voor ambtenaren bestaat niet. Elke organisatie trekt zelf de lijn. Die lijn loopt steeds vaker langs het contract met de aanbieder.
Voor Nederland ligt de volgende stap bij de eigen voorzieningen. Het kabinet wil minder afhankelijk worden van Amerikaanse AI-aanbieders, zoals het schreef in zijn internationale AI-strategie. Zolang die eigen omgeving er niet voor iedere ambtenaar is, blijft het privé-account verleidelijk. In Stockholm is het vanaf 26 oktober simpelweg niet meer te openen.