Begin oktober leek het opeens één verhaal. Op dinsdag 6 oktober kondigden drie bedrijven ontslagrondes aan, de dagen erna volgden berichten over HSBC en Amazon, en in vrijwel elke kop stond het woord AI. Op 7 oktober zei VNO-NCW-voorzitter Coen van Oostrom in het AD: “Van de 100 banen, blijven er 20 over” (Bron: AD). Tijd om de stukken zelf te lezen. Wat zeggen de bedrijven echt?
Vijf bedrijven, vijf verhalen
We lazen de persberichten en de verplichte beursmeldingen. Het beeld is gemengder dan de koppen suggereren.
DNB, Noorwegen. De grootste bank van Noorwegen krimpt zijn afdeling Technology & Services met “about 400 full-time equivalents”. De bank is hier opvallend direct over: ze heeft “agentic AI” ingevoerd in meerdere delen van het bedrijf, en “this technology replaces tasks that were previously handled manually” (Bron: DNB). Let wel: het gaat om fte’s, niet om personen, en DNB zegt niet hoeveel van die 400 in de AI-taken zitten.
FICO, VS. Het bedrijf achter de bekendste Amerikaanse kredietscore schrapt ongeveer 15% van zijn functies. In de beursmelding staat AI als één van vier doelen, naast minder managementlagen, een simpelere structuur en betere processen (Bron: FICO 8-K). AI is hier een richting, geen vervanger.
HubSpot, VS. Bijna 660 banen, ongeveer 7% van het personeel. CEO Yamini Rangan schrijft in haar memo dat de strategie verschuift naar “delivering outcomes for them with AI”, maar ook, letterlijk: “This is not driven by AI-related efficiencies” (Bron: HubSpot memo, SEC). In de officiële beursmelding zelf komt het woord AI niet voor (Bron: HubSpot 8-K).
HSBC, Verenigd Koninkrijk. Volgens de Financial Times gaan in de Britse vermogensbeheertak veel adviseursbanen verdwijnen. HSBC bevestigde geen aantallen en sprak alleen over “more digitally-enabled products and journeys” (Bron: FinTech Futures).
Amazon. Minder dan 1.000 kantoorbanen, vooral in de winkeltak. Amazon zei alleen dat het “parts of our Stores business” had aangepast (Bron: Fox Business). Het verband met de AI-uitgaven leggen journalisten.
| Bedrijf | Banen | Wat het bedrijf zelf over AI zegt |
|---|---|---|
| DNB | ca. 400 fte | AI-agents vervangen handwerk |
| FICO | ca. 15% | AI als een van vier doelen |
| HubSpot | ca. 660 | AI-strategie, maar “not driven by AI-related efficiencies” |
| HSBC | onbevestigd | Noemt AI niet |
| Amazon | minder dan 1.000 | Noemt AI niet |
Beginner-tip Een agent is AI die zelfstandig meerdere stappen uitvoert, zoals een klantdossier openen, gegevens controleren en een melding afhandelen. Dat soort routinewerk in de backoffice is precies wat DNB nu laat overnemen.
Waarom bedrijven het woord AI graag gebruiken
Een ontslagronde die je presenteert als “we investeren in de toekomst” klinkt beter dan “we hadden te veel mensen aangenomen”. Onderzoeksbureau Oxford Economics schreef het in januari scherp op: “We suspect some firms are trying to dress up layoffs as a good news story.” Hun toets is eenvoudig. Als AI al op grote schaal werk zou vervangen, zou de productiviteit sneller groeien, “Generally, it isn’t” (Bron: Fortune).
We schreven eerder over CEO’s die AI als excuus gebruiken en over Uber, dat 10% van zijn klantenservice schrapte met AI als reden. Het patroon van deze week past daarin. HubSpot kondigde de ontslagen aan ruim twee weken na een beleggersdag waarop het zijn margedoelen bevestigde, en het aandeel staat dit jaar fors lager (Bron: Boston Globe). Dat maakt kostenbesparing minstens zo aannemelijk als technologie.
Wat de cijfers wel laten zien
Het Amerikaanse bureau Challenger, Gray & Christmas telt elke maand de aangekondigde ontslagen en de reden die bedrijven opgeven. In september ging het om 43.281 banen, 20% minder dan een jaar eerder. AI werd bij 3.961 daarvan genoemd. Over heel 2026 tot en met september is AI met 120.136 banen de meest genoemde reden, ruim een vijfde van het totaal (Bron: Challenger).
Dat cijfer meet wat bedrijven zeggen, niet wat er gebeurt. Challenger controleert niet of een baan echt door AI verdwijnt; het neemt de opgegeven reden over.
Het hardste signaal zit ergens anders: bij starters. Economen van Stanford volgden loongegevens van de salarisverwerker ADP. Jonge werknemers van 22 tot 25 jaar in de beroepen die het meest aan AI blootstaan, zitten ongeveer 19% onder het niveau dat je zou verwachten. Dat komt vooral doordat er minder worden aangenomen, niet doordat mensen worden ontslagen (Bron: Stanford Digital Economy Lab). De auteurs waarschuwen zelf dat het om “descriptive patterns, not causal estimates” gaat; het is een werkdocument zonder peer review. Bij ervaren werknemers vonden onderzoekers van Anthropic tot nu toe geen systematische stijging van de werkloosheid (Bron: Anthropic). Meer daarover lees je in ons stuk over instapbanen onder druk.
Gevorderden De Stanford-maat voor “AI-blootstelling” komt uit eerder onderzoek dat per taak inschat of een taalmodel die taak sneller kan doen. Blootstelling is dus geen bewijs van vervanging. Een beroep met veel blootstelling kan ook productiever worden zonder banenverlies.
En in Nederland?
Hier is het beeld vooralsnog rustiger dan de uitspraak van Van Oostrom doet vermoeden. Zijn voorganger Ingrid Thijssen waarschuwde in februari al dat Nederland “niet klaar” is voor een golf AI-ontslagen en dat omscholing nooit onze sterkste kant was (Bron: Accountant.nl). UWV zag in 2025 bijna 20.000 meldingen van collectief ontslag, een derde meer dan het jaar ervoor, met de banken als opvallende sector. Maar volgens UWV is AI “niet de hoofdoorzaak van de reorganisaties”; werkgevers noemen vaker loon- en energiekosten en onzekerheid (Bron: UWV).
Krijg je ontslag met AI als reden, dan heb je in Nederland gewoon je rechten. Een ontslag om bedrijfseconomische redenen moet langs UWV, en de AVG beschermt je tegen besluiten met grote gevolgen die uitsluitend door een systeem worden genomen. In Californië werd dat principe eind september in een eigen wet gegoten: SB 947 verbiedt werkgevers om iemand “solely” via een geautomatiseerd systeem te ontslaan, vanaf 1 juli 2027 (Bron: California Legislature). De boete is wel bescheiden: 500 dollar per overtreding (Bron: Fisher Phillips).
Wat jij ervan merkt
Lees je over een ontslagronde “door AI”, stel dan één vraag: welke taken doet AI nu concreet? Bij DNB is dat antwoord er. Bij de meeste andere bedrijven van deze week niet. Dat maakt de zorg niet onterecht, want het werk verandert wel, alleen meestal geleidelijker dan de koppen doen denken.
Voor je eigen loopbaan is de praktische les: kijk welke taken in jouw functie herhaalbaar zijn en op een scherm gebeuren, want daar beginnen bedrijven. En ben je starter, reken er dan op dat de instapbaan van je oudere collega’s er straks anders uitziet. Hoe Nederlandse werknemers zelf al sneller met AI werken dan hun werkgevers, lees je in het ESB-onderzoek dat we eerder bespraken.