Er gaat sinds het voorjaar van 2026 een vast soort e-mail rond op kantoren: de “all hands” waarin de directeur uitlegt hoe ongelofelijk de nieuwe AI-tools zijn en dat iedereen ze nú moet leren gebruiken — of elders een baan moet zoeken. Techdirt-oprichter Mike Masnick zag er genoeg voorbijkomen om er een scherpe column over te schrijven, met een titel die geen ruimte laat: CEO’s die denken dat AI hun werknemers vervangt, zijn gewoon slechte CEO’s (Bron: Techdirt).
Provocatie of niet, de cijfers eronder verdienen aandacht. Want het beeld dat AI massaal banen wegvaagt botst met wat bestuurders zelf rapporteren over het rendement.
Update 25 september 2026We hebben de bronvermelding gecorrigeerd. De cijfers over rendement (27 procent tegen 38 procent een jaar eerder) komen uit de CEO-enquête vanOliver Wyman Forum, niet uit het Mercer-rapport, en de gegevens over Meta’s ontslagronde staan nu bij een bron die ze ook noemt. Recenter voorbeeld:Uber schrapte in juli 10 procent van zijn klantenservicebanen en noemde AI als reden. En volgens een reconstructie vanReuters(26 augustus 2026) liep Meta’s plan om het werk van duizenden medewerkers door AI-agents te laten overnemen vast, waarna een tweede ontslaggolf werd afgeblazen.
Het cijfer dat de koppen haalt
Adviesbureau Mercer ondervroeg voor zijn Global Talent Trends-rapport 2026 onder meer 825 bestuurders en 1.650 HR-leiders. Daaruit komt het getal dat overal opdook: 99 procent verwacht dat AI binnen twee jaar tot minstens enige vermindering van het personeelsbestand leidt (Bron: Futurism). Adviesbureau Oliver Wyman vond los daarvan dat het aandeel CEO’s dat wil afbouwen op juniorfuncties sprong van 17 procent in 2025 naar 43 procent in 2026 (Bron: Oliver Wyman Forum).
Dat klinkt als een afgetimmerd verhaal. Tot je doorleest.
Het cijfer dat de koppen niet haalt
Want in de enquête van Oliver Wyman Forum onder 415 CEO’s zegt maar 27 procent dat het rendement op hun AI-investering de verwachting haalde of overtrof, tegen 38 procent een jaar eerder. 53 procent vindt het nog te vroeg om dat rendement te beoordelen (Bron: Oliver Wyman Forum). En in het Mercer-onderzoek gelooft slechts 32 procent van de bestuurders dat mens en AI in hun organisatie optimaal samenwerken (Bron: Tom’s Hardware).
Daar zit de spanning. Bijna iedereen verwacht te kunnen snijden, maar een kleine minderheid ziet daadwerkelijk het rendement waarop dat snijden zou moeten rusten.
Beginner-tipRendement op AI (in het Engels vaak “ROI”) betekent simpelweg: levert de tijd, het geld en de moeite die je in een AI-tool steekt méér op dan het kost? Dat klinkt vanzelfsprekend, maar veel bedrijven meten het niet en gokken erop.
Waarom “AI deed het” zo vaak klinkt
Masnicks verklaring is ontnuchterend. Een bedrijf dat in de groeijaren te ruim mensen aannam, heeft een nette manier nodig om bij te sturen. “We hebben verkeerde personeelskeuzes gemaakt” verkoopt slecht aan de aandelenmarkt; “we boeken AI-efficiëntie” verkoopt uitstekend. De grootste recente ontslagrondes passen in dat plaatje: Meta begon op 20 mei 2026 met het ontslag van zo’n 8.000 mensen en verschoof er eerder al 7.000 naar AI-functies (Bron: Quartz).
Het eerlijke tegengeluid hoort er ook bij. Sommige taken kan AI wel degelijk grotendeels overnemen: eerstelijns klantcontact, routineus opzoekwerk, een eerste versie van een tekst. Voor wie veel van dat soort werk in huis heeft, is enige krimp een reëel gevolg, geen verzinsel. En voor wie blijft, verschuift het werk naar de moeilijke gevallen, en dat laat een derde van de werknemers mentaal zwaarder werk verwachten. De vraag is alleen of je een hele functie kunt schrappen omdat je een paar taken hebt geautomatiseerd. Bij één groep is dat patroon inmiddels meetbaar in plaats van anekdotisch: junior softwareontwikkelaars verliezen relatief 19 procent van hun werkgelegenheid, precies omdat hun instaptaken de taken zijn die AI het beste aankan — terwijl senioren, wier werk uit ontwerpen en beoordelen bestaat, geen vergelijkbare daling laten zien.
GevorderdenHet onderscheid dat hier telt is dat tussen taak en rol. Een rol bevat naast de zichtbare taken een berg impliciet werk — beveiliging, naleving, toegankelijkheid, de uitzonderingen. Automatiseer je de zichtbare taken en schrap je de rol, dan verdwijnt dat impliciete werk niet; het valt stil tot er iets misgaat.
De omkering die wél werkt
Voor een MKB-ondernemer is de bruikbare les een kwestie van volgorde. Begin niet bij “hoeveel mensen kan ik kwijt”, maar bij “wat krijgt mijn team voor elkaar als de routine wegvalt”. In die volgorde is AI een hefboom: het maakt uren vrij voor klanten, voor kwaliteit, voor de dingen waar je te weinig aan toekwam. Het bekendste voorbeeld is IKEA, dat 8.500 callcentermedewerkers omschoolde tot interieuradviseur in plaats van ze te ontslaan — al verdient dat virale verhaal een feitencheck, die we maken in IKEA’s AI-omscholing: wat klopt er van het virale verhaal?. De power van een goed ingezet taalmodel zit erin dat je mensen méér gedaan krijgen, en dat betekent niet automatisch dat je er minder nodig hebt.
Wie het andersom doet — eerst snijden, dan hopen dat de AI de gaten dicht — riskeert precies wat de cijfers laten zien: lagere kosten op papier en een rendement dat maar niet komt opdagen. Dat zulke verhalen over AI-die-alles-overneemt ook binnen je eigen team doorwerken, blijkt uit onderzoek naar de herkomst van AI-angst. Het duidelijkste voorbeeld tot nu toe komt van Ford, dat 350 ervaren ingenieurs moest terughalen nadat AI hun vakkennis niet kon vervangen. Hoe je AI inzet op je werkvloer schreven we eerder uit in onze stukken over AI op de werkvloer en over de AI-agents die bij Arcadis het controlewerk in bouwprojecten overnemen. Meet voordat je gokt, en behandel een aangekondigde “AI-ontslagronde” met de gezonde scepsis die elk te-mooi-verhaal verdient.