Vandaag kiezen Amerikanen een nieuw Huis van Afgevaardigden en een derde van de Senaat. Het is de eerste landelijke stembusgang in de VS waarbij deepfakes geen experiment meer zijn maar gewoon campagnemateriaal. Over vier en een halve maand zijn wij aan de beurt. Wat kun je daarvan leren?
Welke deepfakes gingen rond bij de Amerikaanse verkiezingen?
Twee soorten. De eerste is het opvallendst: partijen maakten ze zelf. In maart zette de Republikeinse senaatscommissie NRSC een video van 85 seconden online waarin de Democratische senaatskandidaat James Talarico dingen zegt die hij nooit zei. Onderin stond een klein label “AI GENERATED”. Deepfake-onderzoeker Hany Farid zag alleen een lichte mismatch tussen beeld en geluid en betwijfelde of de meeste kijkers het meteen als nep zouden herkennen (Bron: UC Berkeley).
De tweede soort komt van buiten. Volgens onderzoekers van Graphika, Alethea en Clemson University zat het Russische netwerk Storm-1516 achter twee nepvideo’s over een Democratische senaatskandidaat die eind oktober op X verschenen. Eén video haalde in 24 uur ongeveer 857.000 weergaven. Pas daarna blokkeerde X het account dat ze als eerste plaatste (Bron: NPR).
Dat is het patroon: het label en de blokkade komen, maar ze komen na het bereik.
Wat betekent dit voor de verkiezingen van 17 maart 2027?
Op 17 maart 2027 kies je Provinciale Staten en je waterschap (Bron: Waterschap Limburg). Dat het hier ook speelt, weten we al. Bij de Kamerverkiezingen van 2025 telde onderzoeker Fabio Votta met CampAIgntracker tot 12 oktober 231 door AI gemaakte posts van partijen en politici. Iets meer dan de helft kwam van de PVV (Bron: NOS).
Eén verschil met Amerika: in de EU moet een deepfake sinds 2 augustus 2026 een label hebben, op grond van artikel 50 van de AI-verordening (Bron: ICTRecht). Dat is meer dan de VS heeft, waar elke staat eigen regels kent. Maar ook het Talarico-filmpje had een label. Dat hielp weinig. Lees ook hoe Israël eind oktober zijn eerste ‘AI-verkiezing’ hield: daar bevatte ruim 14 procent van de posts van politici AI.
Beginner-tip Een label is een begin, geen garantie. Een screenshot of een nieuwe upload haalt het vaak weg.
Hoe herken je een nepvideo van een politicus?
Drie vragen die meer opleveren dan pixels tellen:
- Wie plaatste het eerst? Een account van een maand oud met weinig volgers is een alarmsignaal. Zo begon ook de Storm-1516-video.
- Melden betrouwbare media het ook? Een schandaal dat alleen in je tijdlijn bestaat, bestaat meestal niet.
- Past het te goed? Een tegenstander die precies het schandalige zegt dat je al dacht, is reden om langzamer te scrollen.
Daarna kun je naar beeld en geluid kijken. Onze vijf checks voor een nep-video helpen je verder. Twijfel je? Deel het dan niet. Dat is de enige check die altijd werkt.