Dossier · Wat is echt online

Deepfakes & AI-desinformatie

Een video die nooit is opgenomen, een citaat dat niet bestaat, een Reddit-gebruiker die een bot blijkt: AI maakt nepcontent goedkoop en overtuigend. En de detectie die het moet tegenhouden, werkt maar half. Sinds augustus 2026 moeten deepfakes in de EU een label dragen, maar een label werkt alleen als de maker zich eraan houdt. Dit dossier volgt AI-desinformatie vanuit één vraag: kun je nog vertrouwen wat je online ziet — en wat helpt er wél tegen?

Wat is er nieuw in dit dossier?

Laatste ontwikkeling ·

Deepfakes van overleden mensen: waarom nabestaanden 'stop' zeggen

Zelda Williams vroeg mensen te stoppen met AI-video's van haar vader Robin. Waarom zulke deepfakes kwetsen, en wat de wet in Nederland en de EU regelt.

Volg dit dossier via de nieuwsbrief

Wat er speelt — stap voor stap

  1. 14 sep 2026

    Ook Franstalige Wikipedia weert AI-tekst

    Na de Engelstalige versie maakt ook de Franstalige Wikipedia een verbod op door AI geschreven artikeltekst het uitgangspunt: 104 stemmen voor, 2 tegen.

  2. 1 sep 2026

    Een op de vijf opiniestukken uit een taalmodel?

    AI Report liet 252 opiniestukken uit vijf Nederlandse kranten door detector Pangram controleren: 49 (19,4%) werden als AI-gegenereerd aangemerkt en 57 als deels AI. Een detectoruitslag blijft een signaal, geen bewijs.

  3. 27 aug 2026

    Rechtszaak: Grok zou op misbruikmateriaal getraind zijn

    Een overlevende van kindermisbruik begon in Californië een class action tegen xAI: Grok zou op haar misbruikbeelden getraind zijn en nieuw materiaal hebben gemaakt. De Europese Commissie onderzoekt X en Grok sinds januari 2026 al onder de DSA.

  4. 20 aug 2026

    LinkedIn laat gebruikers AI-slop melden

    In twee weken klikten ruim een miljoen mensen op de nieuwe knop "Seems like AI slop". Posts die zo gemarkeerd worden, krijgen volgens LinkedIn 40% minder weergaven.

  5. 19 aug 2026

    Een nep-denktank als voer voor chatbots

    Het "Hanover Institute" publiceerde tussen 6 en 14 augustus 124 rapporten, ruim 560.000 woorden. Responsible Statecraft en later The Guardian koppelden de site aan een Amerikaans bureau dat haar bij het ministerie van Justitie aanmeldde als materiaal voor de Israëlische overheid. Doel volgens de onderzoekers: AI-chatbots beïnvloeden die het web afzoeken.

  6. 2 aug 2026

    Labelplicht voor deepfakes geldt

    Sinds 2 augustus moeten deepfakes onder artikel 50 van de AI-verordening als zodanig herkenbaar zijn, en moeten AI-generatoren hun output machineleesbaar markeren. Generatoren die al eerder op de markt waren, krijgen daarvoor tot 2 december 2026. Het is een etiket, geen eigendomsrecht op je gezicht of stem.

  7. 7 jul 2026

    Machine verslaat mens bij nep-foto's

    In Adobe-onderzoek uit 2019 haalde een neuraal netwerk tot 99% bij het herkennen van één soort gezichtsbewerking in Photoshop; mensen bleven op 53% steken. Redacties en het NFI bouwen detectie op, maar de bron blijft doorslaggevend — techniek alleen is niet genoeg.

  8. 3 jul 2026

    Toen onze eigen AI feiten verzon

    Een hallucinatie zette onjuiste feiten in profielen op ons eigen platform. Geen zeldzaam randgeval, maar een logisch gevolg van hoe modellen tekst voorspellen in plaats van feiten controleren — en precies waarom we het rechtzetten en openlijk uitlegden.

  9. 23 jun 2026

    "Welk dier zie jij?" meet niets over je karakter

    De virale test meet niet je persoonlijkheid maar het Barnum-effect: vage uitspraken die op bijna iedereen passen. AI die belooft je karakter te lezen, is sinds 2025 in de EU deels verboden.

  10. 22 jun 2026

    AI-detectie werkt maar half

    Detectoren zoals Turnitin geven zowel valse positieven als gemiste gevallen, en flaggen niet-moedertaalsprekers vaker. Onafhankelijke tests vinden veel hogere foutmarges dan leveranciers claimen: een uitslag is een signaal, nooit bewijs.

  11. 19 jun 2026

    Wikipedia verbiedt AI-geschreven artikelen

    Met een stemming van 44 tegen 2 (gesloten 20 maart 2026) verbood de Engelstalige Wikipedia het door AI laten genereren of herschrijven van artikeltekst. Geen detectieknop, wél een bewuste keuze over vertrouwen.

  12. 6 jun 2026

    AI-bots manipuleerden Reddit met valse identiteiten

    Onderzoekers analyseerden het archief van het experiment van de Universiteit Zürich op r/ChangeMyView (november 2024 tot en met maart 2025): twee derde van de AI-reacties speelde met een verzonnen identiteit om lezers te overtuigen.

  13. 3 jun 2026

    146.900 verzonnen AI-citaties in de wetenschap

    Een analyse van 2,5 miljoen papers schatte zo'n 146.900 door AI verzonnen citaties in 2025 alleen. Een aparte audit in The Lancet zag het aandeel biomedische papers met een nepreferentie stijgen van 1 op 2.828 in 2023 naar 1 op 277 begin 2026. Zelfs peer-reviewed onderzoek is niet immuun.

  14. 21 apr 2026

    Deepfakes zijn nagenoeg perfect — herken je ze nog?

    Een deepfake is door AI gemaakte of aangepaste video of audio waarin iemand iets zegt of doet wat nooit is gebeurd. In 2026 zijn ze bijna niet meer van echt te onderscheiden; op het beeld alleen afgaan lukt steeds minder.

Laatst bijgewerkt: 1 oktober 2026. De tijdlijn volgt onze berichtgeving en groeit mee; bronnen staan bij de gekoppelde artikelen hieronder.

Al ons nieuws en duiding (20)

Veelgestelde vragen

Hoe herken je een deepfake?

Op het beeld alleen lukt het steeds minder: deepfakes zijn in 2026 nagenoeg perfect. Let daarom op de context en de bron in plaats van enkel de video, en gebruik detectietools — al verslaat AI mensen daarin ruim (tot 99% tegen 53% bij één soort gezichtsbewerking in Adobe-onderzoek uit 2019). Twijfel je? Zoek de originele bron.

Kun je AI-detectie vertrouwen om nepcontent te vinden?

Als signaal, niet als bewijs. Tekstdetectoren zoals Turnitin geven valse positieven én missen gevallen, en flaggen niet-moedertaalsprekers vaker. Bij beeld presteert AI beter dan mensen, maar ook daar is techniek alleen niet genoeg — de bron blijft doorslaggevend.

Hoeveel AI-nepinformatie staat er online?

Meer dan je zou denken: een analyse van 2,5 miljoen wetenschappelijke papers schatte in één jaar zo'n 146.900 door AI verzonnen citaties. In een Nederlandse steekproef merkte een detector een op de vijf opiniestukken in de krant als AI-tekst aan. De Engelse en Franse Wikipedia weren AI-geschreven artikelen, en op Reddit speelde twee derde van de AI-reacties in één experiment met een valse identiteit.

Moeten deepfakes een label krijgen?

Ja, in de EU. Sinds 2 augustus 2026 geldt artikel 50 van de AI-verordening: wie een deepfake publiceert, moet melden dat die kunstmatig is, en AI-generatoren moeten hun output machineleesbaar markeren. Voor generatoren die al eerder op de markt waren, loopt de termijn tot 2 december 2026. Vanaf die datum zijn ook AI-systemen verboden die zonder toestemming seksuele beelden van herkenbare personen maken.