Wie een eigen nationaal AI-model wil, loopt vroeg of laat tegen dezelfde muur aan: rekenkracht. Saoedi-Arabië heeft die muur nu omzeild door bovenop een Chinees model te gaan bouwen.
Op 3 september presenteerde Humain, het AI-bedrijf van het Saoedische staatsinvesteringsfonds PIF, het model humain-m3. Het is een Arabischtalig model, maar de fundering komt uit China: het draait op M3, een open model van het lab MiniMax (Bron: Bloomberg). Volgens Humain zelf is dat basismodel doorgetraind op ruim een biljoen Arabische tokens.
Waarom je niet zomaar zelf begint
Humain heeft wél geprobeerd het helemaal zelf te doen. Dat model heet Allam, en CEO Tareq Amin is er in een interview met Semafor opvallend nuchter over. “Het deed het relatief goed; het leerde mijn team hoe de transformer-architectuur werkt”, zegt hij. Voor Allam gebruikte Humain ongeveer 4.000 GPU’s. OpenAI, rekent Amin voor, beschikt over honderdduizenden (Bron: Semafor).
Daar zitten volgens hem de twee echte knelpunten: onderzoekers met genoeg diepgang, en heel veel rekenkracht. Geld is in dit geval het probleem niet. Humain bouwt naar drie gigawatt aan datacentercapaciteit, tegen een gangbare bouwprijs van elf tot twaalf miljoen dollar per megawatt, en kreeg onder meer drie miljard dollar toegezegd van Blackstone.
En toch is het antwoord op de modelvraag: leen het fundament.
Wat “open gewichten” betekent: bij een open-weight-model publiceert de maker de getrainde parameters, zodat anderen het model kunnen downloaden, draaien op eigen hardware en verder trainen voor hun eigen taal of vakgebied. Je krijgt het gereedschap, niet het recept. De trainingsdata en de precieze methode blijven meestal geheim.
Zwitserland voor modellen
Amin heeft er een beeld voor. Hij wil dat Humain een marktplaats wordt, “een soort Zwitserland voor open modellen”, die zich niet laat meetrekken in de wedloop tussen Washington en Peking. Het bedrijf werkt samen met het Amerikaanse Reflection AI, deed een aankondiging met het Franse Mistral en bouwt tegelijkertijd op Chinese gewichten.
De redenering erachter is puur defensief. “Met deze open-weight-architectuur heb ik het vertrouwen dat we een antwoord hebben, wat voor geopolitiek scenario er ook op ons afkomt”, zegt Amin. “Op korte termijn zijn mijn open-weight-modellen de strategie om soevereiniteit te garanderen.”
Dat is een andere definitie van soevereiniteit dan je zou verwachten. Niet “wij maken het zelf”, maar “wij zijn van niemand afhankelijk, omdat we altijd kunnen overstappen”. Voor een land dat snel resultaat wil, is dat een begrijpelijke rekensom.
De Nederlandse keuze ligt precies andersom
Over Europa is Amin kort. “Europa probeert het, en ik denk dat we uiteindelijk bijtrekken, maar we hebben wat tijd nodig.”
Nederland zit in dezelfde positie, met dezelfde beperkte rekenkracht, en koos een andere route. GPT-NL wordt opgebouwd vanuit data waarvan de herkomst en de rechten bekend zijn. Dat levert voorlopig een bescheidener model op dan wat je uit Californië of Hangzhou haalt. Het levert wel iets op wat humain-m3 per definitie niet kan bieden: je weet wat erin zit en op welke juridische grondslag.
De twee routes zijn geen goed en fout. Ze kopen verschillende dingen. Humain koopt snelheid en een uitweg bij politieke ruzie. Nederland koopt controle over het fundament, en betaalt daarvoor met tijd.
Wat dit betekent voor jou
Voor de meeste lezers is dit ver van het bed. De onderliggende vraag is dat niet: als de AI waarop een ziekenhuis, een gemeente of je werkgever leunt van buiten komt, wie kan die dan dichtdraaien, en hoe snel heb je iets anders?
Saoedi-Arabië heeft dat antwoord nu klaarliggen, met een portefeuille modellen uit drie machtsblokken. Dat is minder een technisch dan een politiek antwoord, en het is er wel één.