Kort voor de verwachte beursgang van Anthropic schreef Trouw een fel commentaar. De krant vindt dat AI-bedrijven een groot deel van hun kosten op de samenleving afwentelen en dat de sector eerder regulering nodig heeft dan een beursnotering. De slotzin: “regulering is voor Anthropic een groter bedrijfsrisico dan de apocalyps” (Bron: Trouw). Dat is een stevige mening. Wij kijken wat eronder ligt: welke kosten bedoelt Trouw, wat weten we daar echt van, wat regelt Europa al en wat zeggen de bedrijven zelf.
De aanleiding: een prospectus vol waarschuwingen
Anthropic, de maker van Claude, publiceerde op 26 oktober zijn beursprospectus. Onder de risico’s staat dat er zorgen zijn, ook binnen het bedrijf, dat geavanceerde AI zonder de juiste waarborgen catastrofale of existentiële risico’s voor de mensheid zou kunnen meebrengen (Bron: S-1 bij de SEC). Trouw vraagt zich af waarom je zo’n product dan uitbrengt en er ook nog aandeelhouders bij haalt.
Daar staat tegenover dat de zeggenschap grotendeels bij anderen blijft. Eén speciaal aandeel van de zeven oprichters is goed voor 50,1 procent van de stemmen. Samen met een trust kiest dat aandeel alle bestuursleden, de trust de meerderheid (Bron: S-1 bij de SEC). Nieuwe aandeelhouders kunnen dus meebetalen, maar nauwelijks meesturen. Wat er verder in de risicoparagraaf staat, lees je in Anthropic-prospectus: 80 pagina’s risico’s.
Beginner-tip Economen spreken van externe kosten als iemand anders de rekening betaalt dan wie de schade veroorzaakt. Het klassieke voorbeeld is een fabriek die een rivier vervuilt: de fabriek verdient, de mensen stroomafwaarts betalen. Trouw zegt in feite dat AI zulke kosten heeft.
Vier kosten die niet op de balans staan
Trouw noemt een lijst. Bij vier posten kun je nagaan wat er bekend is.
Stroom. Hier zijn de cijfers het best. Datacenters in Nederland verbruikten in 2024 volgens het CBS 5,1 miljard kilowattuur, 4,6 procent van al het elektriciteitsverbruik en evenveel als bijna 2 miljoen woningen (Bron: CBS). Eén datacenter van Microsoft bij Middenmeer gebruikte in een jaar alleen al ongeveer 1 procent van alle stroom in Nederland (Bron: NOS). Het gaat niet alleen om AI, want datacenters draaien ook je mail en je streamingdienst. Maar de groei komt vooral van de grote datacentersDatacenterEen groot gebouw vol computers en opslag waar de zware rekenkracht (zie compute) voor AI en internetdiensten draait.Hele uitleg: Datacenter. Die zitten op een net dat op veel plekken al vol zit.
Water. Dit is lastiger. Precies daar zit het probleem. Trouw en Lighthouse Reports zochten in september uit dat voor maar ongeveer een kwart van de grote Nederlandse datacenters openbare cijfers bestaan, terwijl een Europese richtlijn ze verplicht om energie- en waterverbruik te melden (Bron: DutchNews). De hele sector informatie en communicatie, waar datacenters onder vallen, gebruikte in 2018 tot en met 2020 minder dan 0,1 procent van het drinkwater (Bron: Kamerantwoorden). Klein, maar lokaal kan het tellen. Wat je niet meet, kun je ook niet doorberekenen.
Auteursrecht. AI-modellen leren van boeken, artikelen en beelden van makers die daar meestal niets voor krijgen. Een Amerikaanse rechter oordeelde vorig jaar dat trainen op legaal verkregen boeken onder fair use valt. Toch betaalt Anthropic 1,5 miljard dollar aan auteurs, ongeveer 3.000 dollar per boek, omdat het meer dan 480.000 boeken van piratensites had gedownload. De schikking kreeg in juli definitieve goedkeuring (Bron: Bloomberg Law). Een vergoeding kwam er dus wel, maar pas na een rechtszaak en alleen voor illegaal binnengehaald werk. In Nederland probeert Bookpact.ai auteurs zelf te laten bepalen of AI hun boek mag gebruiken.
Onderwijs. Trouw noemt ook de kosten van een generatie die het denken uitbesteedt aan chatbots. Daar bestaat geen betrouwbaar prijskaartje voor. Trouw zegt dat zelf ook: het is een open vraag. Wat wel vaststaat is dat scholen en universiteiten er nu tijd en geld in steken, bijvoorbeeld in nieuwe toetsregels. Hoe dat voor studenten uitpakt, lees je in Mag je AI gebruiken voor je scriptie?.
Wat Europa al regelt
Doorberekenen klinkt als iets voor later, maar een deel staat al in de wet. Grote datacenters (vanaf 500 kilowatt aan IT-vermogen) moeten op grond van de Europese energie-efficiëntierichtlijn hun energie- en waterverbruik rapporteren (Bron: DutchNews). Op veel plekken in Nederland geldt bovendien al een verbod op de bouw van nieuwe grote datacenters (Bron: NOS).
Voor auteursrecht geldt sinds 2 augustus 2025 de AI-verordening. Makers van algemene AI-modellen moeten een auteursrechtbeleid hebben en een samenvatting publiceren van de inhoud waarop ze hun model trainden (Bron: Europese Commissie). Sinds 2 augustus 2026 kan de Commissie daar ook op handhaven.
Gevorderden De verplichtingen staan in artikel 53 van de AI-verordening. De samenvatting van trainingsdata volgt een vast sjabloon van het AI Office en is bedoeld om rechthebbenden te helpen hun rechten af te dwingen, niet om elke dataset te noemen. Voor modellen met systeemrisico komen daar risicobeoordeling, incidentmelding en cyberbeveiliging bij. Modellen die vóór 2 augustus 2025 op de markt waren, hebben tot 2 augustus 2027.
Het zwakke punt zit dus minder in de regels dan in de naleving. Dat blijkt uit het eigen onderzoek van Trouw naar de datacenters die hun cijfers niet melden.
”Reguleer ons”: oprecht of slim?
Trouw vindt het onoprecht dat Anthropic-topman Dario Amodei om regels vraagt en daarna naar de beurs gaat. Wat zei hij precies? In een essay van 10 juni pleitte Amodei voor bindende veiligheidseisen, met de mogelijkheid voor de overheid om de uitrol van onveilige AI-modellen te blokkeren (Bron: ABC News). Eerder schreven we over zijn oproep om de rem op AI-ontwikkeling te zetten.
Critici zien daarin eigenbelang. Zulke regels raken vooral de handvol grootste labs, waardoor nieuwe concurrenten moeilijker binnenkomen. Ook gaf Anthropic in het eerste kwartaal van 2026 volgens een analyse van Issue One 1,56 miljoen dollar uit aan lobby in Washington (Bron: Fortune).
Voorstanders wijzen erop dat Anthropic concrete veiligheidswetten steunde, zoals de Californische wet SB 53 (Bron: Anthropic). In een sector die regels liever ontloopt, is een bedrijf dat zelf om toezicht vraagt eerder uitzondering dan regel. Wat de andere AI-bazen ervan zeggen, staat in Wordt AI ons de baas?.
Waar Trouw kort door de bocht gaat
De redenering van de krant heeft ook zwakke plekken. Datacenters betalen gewoon voor hun stroom, dus niet alle kosten worden afgewenteld. Een risicoparagraaf in een prospectus is verplicht en bewust ruim geformuleerd: bedrijven noemen alles wat mis kan gaan om later niet aansprakelijk te zijn. En wie de kosten van AI wil doorberekenen, moet ook de baten meetellen, van snellere medische diagnoses tot tijdwinst op kantoor. Die zijn net zo moeilijk in geld uit te drukken als de schade.
Wat jij ervan merkt
De rekening van AI komt op een paar plekken bij jou terecht: in de wachtrij voor een zwaardere stroomaansluiting, in het werk van schrijvers en makers dat zonder vraag wordt gebruikt en in de school van je kinderen. Of die rekening eerlijker verdeeld wordt, hangt minder af van nieuwe wetten dan van de vraag of bestaande regels worden gehandhaafd. De beursgang van Anthropic, waarvan de datum nog niet vaststaat, verandert daar weinig aan. Hoe beleggers er nu tegenaan kijken, lees je in Is de AI-bubbel gebarsten?.