Een op de vijf recente masterscripties aan Nederlandse universiteiten is grotendeels door een chatbot geschreven. Dat blijkt uit onderzoek van RTL Nieuws, dat honderden scripties van het afgelopen jaar door een AI-detector haalde (Bron: RTL Nieuws). Onderwijsminister Rianne Letschert (D66) noemt het fraude en zegt dat universiteiten beter moeten controleren (Bron: NL Times). Studeer je zelf, of heb je een kind dat afstudeert? Dit is wat er gemeten is, en wat niet.
Wat RTL onderzocht
RTL verzamelde masterscripties van twaalf universiteiten. De Vrije Universiteit Amsterdam en de Universiteit Maastricht ontbreken, omdat hun scripties niet online staan. Per scriptie werden 3.000 woorden gescand met AI-detectie-tool Pangram, die let op patronen die vaker voorkomen in tekst van chatbots als ChatGPT, Claude en Gemini (Bron: U-Today). Een masterscriptie telt doorgaans 10.000 tot 20.000 woorden, dus het ging om een steekproef uit elke tekst.
De uitkomst:
| Uitslag van de detector | Aandeel scripties |
|---|---|
| Vrijwel volledig door AI geschreven | 6% |
| Meer dan de helft AI-tekst | 14% |
| Minder dan de helft AI-tekst | 39% |
| Geen AI-tekst gevonden | 41% |
Opgeteld bevat 59 procent van de scripties sporen van generatieve AI en is 20 procent grotendeels door een chatbot geschreven (Bron: NL Times).
De verantwoording klopt vaak niet
Het opvallendste detail zit in de AI-verklaringen die studenten moeten invullen. Bijna de helft van de grotendeels door AI geschreven scripties had zo’n verantwoording. Daarin stond meestal dat AI alleen was gebruikt voor brainstormen, spelling en grammatica of samenvatten; weinig studenten gaven toe dat ze chatbottekst hadden overgenomen. Twee studenten die zeiden helemaal geen AI te hebben gebruikt, scoorden 75 en 90 procent (Bron: NL Times).
Universiteiten zelf hebben geen zicht op de omvang. Geen van de twaalf instellingen, en ook koepel Universiteiten van Nederland niet, houdt cijfers bij over AI-fraude bij scripties. Het beleid verschilt per universiteit en soms per vak (Bron: NL Times). Het beeld past bij eerdere metingen: universiteitsblad Folia vond met dezelfde tool bij 48 van 50 bachelorscripties economie en bedrijfskunde (deels) AI-tekst (Bron: U-Today).
Wat de minister wil
Letschert is duidelijk over volledig door AI geschreven scripties: de tekst is dan niet het eigen werk van de student, en dat is fraude. Volgens haar moeten onderwijsinstellingen hun verantwoordelijkheid nemen en hun controle verbeteren. Ze wil vóór het einde van het jaar met een aanpak komen (Bron: NL Times). Ook EenVandaag pakte het onderzoek op en zette de vraag centraal waar hulpmiddel ophoudt en fraude begint (Bron: EenVandaag).
Die grens is juridisch minder simpel dan “AI gebruikt is fraude”. In augustus vernietigde de Raad van State een fraudebesluit van de Rijksuniversiteit Groningen tegen een student wiens literatuurlijst door een AI-tool was verhaspeld. De rechter zag onzorgvuldigheid, geen fraude (Bron: OOG).
Wat het cijfer níet zegt
Een detector meet tekstpatronen. Hij zegt niets over de vraag of het onderzoek, de data en de redenering van de student zelf zijn, en dat is waar een scriptie om draait. Een student die zijn eigen analyse door een chatbot laat herschrijven, scoort hoog; een student die AI zijn onderzoeksvraag laat bedenken en zelf schrijft, scoort laag.
Over de betrouwbaarheid lopen de oordelen uiteen. Volgens wetenschappers die U-Today aanhaalt is Pangram juist voorzichtig en mist hij een deel van de volledige AI-teksten, waardoor de RTL-cijfers eerder een ondergrens zijn (Bron: U-Today). Voor een individuele student blijft een uitslag een signaal, geen bewijs. Waarom dat zo is, lees je in ons stuk over de betrouwbaarheid van Turnitin AI-detectie. Pangram werd eerder ook gebruikt om AI-tekst in opiniestukken van Nederlandse kranten op te sporen. Welk bedrijf achter die tool zit, zochten we uit in de zoekvragen van week 43, nadat die vraag in Google opdook.
Beginner-tip Een AI-detector geeft een kans, geen vonnis. Bewaar daarom tijdens je scriptie je aantekeningen, eerdere versies en eventuele prompts. Daarmee laat je zien hoe je tekst is ontstaan als er vragen komen.
Wat jij ermee doet als student
De regels voor jouw scriptie staan in de onderwijs- en examenregeling (OER) van je opleiding, en die verschillen per instelling. Vul de AI-verantwoording eerlijk en specifiek in: welke tool, waarvoor en voor welke delen. Een verklaring die “alleen spelling” zegt terwijl hele alinea’s uit een chatbot komen, is precies wat dit onderzoek blootlegt. Hoe je AI wél verantwoord inzet, staat in Mag je AI gebruiken voor je scriptie? De regels van 2026. Dat instellingen strenger gaan kijken, liet Hogeschool Ede al zien, die een hele lichting afstudeerders opnieuw controleerde.
Gevorderden Lees de cijfers per categorie, niet alleen de kop. De 59 procent “sporen van AI” omvat ook scripties met een paar herschreven alinea’s; de 20 procent grotendeels AI-tekst is het deel waar de fraudediscussie over gaat. Welke kant de aanpak van Letschert op gaat, is nog niet bekend.