AI-ontslagen blijven onzichtbaar: 3 van de 4 ontslagen vraagt geen WW aan

Dit jaar verloren ongeveer 120.000 tech-werknemers hun baan. Steeds vaker noemen bedrijven AI als reden om in te krimpen. Je zou verwachten dat die golf zich aftekent in de werkloosheidscijfers. Dat gebeurt nauwelijks. In de Verenigde Staten vraagt bijna driekwart van de werklozen helemaal geen uitkering aan — en wie niet aanklopt, telt niet mee.

Beginner-tip:“WW” staat voor Werkloosheidswet, de Nederlandse uitkering die je tijdelijk inkomen geeft na ontslag. In de VS heet het systeem unemployment insurance. De namen verschillen, het idee is hetzelfde: een vangnet zodra je baan wegvalt. Je hoeft verder niets over uitkeringsregels te weten om dit stuk te kunnen volgen.

Wat de cijfers wél laten zien

Het aantal ontslagen in de techsector is goed gedocumenteerd. De tracker layoffs.fyi telde dit jaar al rond de 120.000 banen die verdwenen, en in de toelichting van bedrijven duikt AI steeds vaker op als motief (Bron: Fortune). Of dat motief klopt, is een tweede. “We bezuinigen dankzij AI” klinkt bij beleggers nu eenmaal beter dan “de markt zat tegen”. Het label en de werkelijkheid lopen niet altijd gelijk op.

Wat de cijfers níet laten zien, is wat er met die mensen gebeurt nadat ze de deur uit zijn. En juist daar zit het gat. De officiële werkloosheidsmeter staat in de VS al maanden rond de 4,3% (Bron: Fortune). Stabiel, bijna rustig. Maar die meter telt vooral mensen die zich melden. Wie zich niet meldt, valt buiten beeld.

Eén op de vier klopt aan

Hier komt het verrassende getal. In 2022 — het meest recente jaar met goede data, en volgens experts nog steeds representatief — vroeg in de VS bijna 75% van de werklozen geen uitkering aan (Bron: Bureau of Labor Statistics). Drie van de vier. Slechts één op de vier ontslagen mensen klopt dus aan bij de instantie die hoort te registreren dat ze zonder werk zitten.

Het is geen kwestie van luiheid of onwil. De redenen zijn nuchter, en de meeste herken je waarschijnlijk:

Cijfers: Amerikaanse data, BLS (peiljaar 2022). De eerste drie rijen tellen samen op tot de bijna 75% die niet aanvraagt; de laatste rij gaat over de groep die zich wél meldt.

Vooral die eerste rij is veelzeggend. Meer dan de helft vraagt niets aan omdat ze ervan uitgaan dat ze toch geen recht hebben — vrijwillig vertrokken, te kort gewerkt, eerder al een uitkering opgemaakt. Soms klopt die inschatting, vaak ook niet. Het stelsel is in de VS per staat verschillend en notoir ondoorzichtig, dus mensen gokken op “nee” en blijven thuis.

Beginner-tip:Verwar “werkloos” niet met “in de uitkering”. Het zijn twee aparte dingen. Je kunt werkloos zijn zonder een uitkering aan te vragen, en je kunt een aanvraag doen die wordt afgewezen. De officiële cijfers leunen sterk op het tweede — en missen daardoor een deel van het eerste.

Waarom juist tech-werknemers wegblijven

Bij goedbetaalde tech-werknemers speelt nog iets extra’s. Wie jaren een mooi salaris had, vertrekt vaak met een ontslagvergoeding op zak. Zolang dat geld er is, voelt aankloppen bij een uitkeringsloket overbodig — of zelfs een beetje beschamend. Je hebt immers nog wat buffer.

Daar komt het zelfbeeld bij. Een ervaren developer of marketeer rekent erop binnen een paar maanden weer ergens te zitten. Meestal lukt dat ook. Maar de techsector is dit jaar minder voorspelbaar dan het lijkt: onderzoeksbureau Forrester verwacht dat een deel van de AI-ontslagen wordt teruggedraaid, waarna die banen terugkeren in aangepaste vorm en tegen een lager loon (Bron: AG Connect). Snel weer werk vinden is dus niet hetzelfde als terug op je oude niveau zitten.

Het patroon zelf is niet nieuw. We schreven eerder dat AI-systemen voorlopig vaak duurder uitvallen dan een mens — lees waarom AI nu nog duurder is dan een stagiair. Toch blijven bedrijven snijden, omdat de belofte voor de toekomst telt, niet de rekening van vandaag.

Wat dit doet met onze meetlat

Stel je voor dat je de temperatuur van een kamer meet met een thermometer die alleen reageert als iemand hem aanraakt. De meeste mensen raken hem niet aan. Je leest een aangename 20 graden af, terwijl het in werkelijkheid een stuk warmer of kouder is. Zo werkt de werkloosheidsstatistiek nu een beetje: ze meet vooral wie zich meldt, niet wie er echt zonder werk zit.

Dat heeft gevolgen die jou raken, ook als je zelf een vaste baan hebt. Beleidsmakers baseren steunmaatregelen op die cijfers. Journalisten schrijven “het valt mee met de AI-werkloosheid” omdat de meter laag staat. En de mensen die wél geraakt zijn, verdwijnen statistisch uit zicht voordat iemand iets voor ze regelt. De discussie of AI nu écht banen kost, lees je terug in ons stuk over ABN Amro dat 85% van het personeel met AI aan het werk zet en in de praktijk van het bijsturen van AI op de werkvloer.

📌 Let op: Het cijfer van bijna 75% komt uit Amerikaanse data en gaat over het Amerikaanse stelsel. In Nederland werkt de WW anders: ze bedraagt 75% en later 70% van je laatste loon, en een ontslag- of transitievergoeding wordt niet van je WW afgetrokken (Bron: UWV). Reken het Amerikaanse percentage dus niet één-op-één om naar jouw situatie hier.

Wat jij hieruit kunt halen

De grote les is bescheidenheid bij grote koppen. Als je leest dat “de AI-werkloosheid meevalt”, weet dan dat de onderliggende meter een blinde vlek heeft. Het tegenovergestelde — “AI vaagt alle banen weg” — is even hard niet te bewijzen, want de cijfers die dat zouden moeten staven, missen juist de groep die wegblijft.

En als het jou overkomt? Ga er niet vanzelf van uit dat je geen recht hebt. Meer dan de helft van de niet-aanvragers blijft thuis op basis van een gok die vaak verkeerd is. Of je nou in de VS of in Nederland zit: laat het loket beslissen, niet je onderbuik. Een afwijzing kost je een formulier; níet aanvragen kost je mogelijk maanden inkomen — en houdt jouw situatie uit de cijfers waarmee anderen beleid maken.